Akıllı telefon, tablet, bilgisayar ve televizyonların çocukların günlük yaşamındaki yeri giderek artarken, Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) aileleri ekran kullanımının süresi ve niteliği konusunda dikkatli olmaya çağırıyor.
AAP’nin güncel değerlendirmelerine göre özellikle küçük yaşlarda yoğun ve tek başına ekran kullanımı; dil, bilişsel gelişim, sosyal-duygusal beceriler, dikkat ve uyku alanlarında olumsuz sonuçlarla ilişkili bulunuyor. Uzmanlar, mevcut araştırmaların her durumda doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurmadığını ancak yüksek ekran kullanımının önemli bir risk göstergesi olduğunu vurguluyor.
Yaş kadar ekranın nasıl kullanıldığı da önemli
Çocukların dijital medya kullanımında yalnızca ekran karşısında geçirilen toplam süre değil, çocuğun yaşı, izlenen içeriğin niteliği, ekranın hangi amaçla kullanıldığı ve bir yetişkinin eşlik edip etmediği de önem taşıyor.
AAP, okul öncesi dönemde kaliteli ve eğitsel içeriklerin yetişkin eşliğinde kullanılmasıyla olumlu öğrenme deneyimleri yaşanabileceğini belirtirken, uzun süreli ve tek başına ekran kullanımının dil ve sosyal gelişim açısından daha fazla risk taşıdığına dikkat çekiyor.
Özellikle küçük çocuklarda ekran başında geçirilen zaman arttıkça yüz yüze iletişim, oyun, kitap okuma, fiziksel hareket ve çevreyi keşfetme gibi gelişim açısından önemli etkinliklere ayrılan sürenin azalabileceği belirtiliyor.
Dikkat ve dil gelişimiyle ilişkili bulgular var
Araştırmalar, yüksek ekran süresinin küçük çocuklarda daha düşük dil becerileriyle ilişkili olabileceğini gösteriyor. AAP tarafından aktarılan çalışmalarda toplam ekran süresi ve arka planda sürekli açık olan televizyonun daha zayıf dil becerileriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Okul çağındaki çocuklarda ise aşırı dijital medya kullanımının daha zayıf dikkat kontrolü, düşük akademik başarı ve bilişsel performanstaki sorunlarla ilişkili olduğu bildiriliyor.
Bu nedenle uzmanlar, ekran kullanımının çocukların günlük yaşamındaki uyku, eğitim, fiziksel aktivite ve sosyal ilişkilerin önüne geçmemesi gerektiğini vurguluyor.
Uzun ekran kullanımı göz yorgunluğunu artırabiliyor
Uzun süre kesintisiz ekrana bakmak çocuklarda göz yorgunluğu, bulanık görme ve göz kuruluğu gibi sorunlara yol açabiliyor. Yakın mesafeden uzun süre ekrana bakmanın miyopi gelişimi veya ilerlemesiyle de ilişkili olabileceğine yönelik araştırmalar bulunuyor.
Ancak AAP, ekranlardan yayılan mavi ışığın doğrudan gözde kalıcı hasar oluşturduğunu gösteren yeterli kanıt bulunmadığını da özellikle belirtiyor. Bu nedenle “ekran ışığı gözü kalıcı olarak bozuyor” şeklindeki kesin ifadeler bilimsel açıdan doğru kabul edilmiyor.
Gece ekran kullanımı uykuyu bozabiliyor
Uzmanların üzerinde durduğu bir diğer konu ise uyku düzeni. Özellikle yatmaya yakın saatlerde telefon, tablet veya bilgisayar kullanımı çocukların uykuya dalmasını zorlaştırabiliyor.
AAP’nin teknik raporunda, dijital medya kullanımının uyku süresi, uykuya geçiş zamanı ve uyku kalitesi üzerinde olumsuz etkilerle ilişkili olduğu belirtiliyor. Ekranlardan yayılan ışığın melatonin salgısını baskılayabilmesi de bu etkinin nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.
Ailelere dengeli ekran kullanımı çağrısı
Uzmanlar çocukların dijital dünyadan tamamen uzaklaştırılması yerine, yaşa uygun ve dengeli bir kullanım düzeni oluşturulmasını öneriyor.
Ekranın yemek, uyku, oyun, fiziksel aktivite ve aile içi iletişimin yerini almaması; özellikle küçük çocuklarda içeriklerin mümkün olduğunca ebeveyn eşliğinde izlenmesi önem taşıyor.
AAP ayrıca yatmadan önce ekran kullanımının sınırlandırılmasını ve cihazların çocukların yatak odalarında gece boyunca kullanılmamasını öneriyor.
