Dünya genelinde yaklaşık 2 milyar insan, yemek hazırlarken açık ateş veya kirletici yakıt kullanan basit ocaklara bağımlı yaşamını sürdürüyor. Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre bu yöntemlerin yol açtığı ev içi hava kirliliği, yılda yaklaşık 2,5 milyon erken ölümle bağlantılı. Sorunun en yoğun yaşandığı bölgelerin başında ise Afrika geliyor.
Odun, odun kömürü, kömür ve benzeri yakıtların verimsiz ocaklarda yakılması, insanların günlük olarak zararlı dumana maruz kalmasına neden oluyor. Sağlık üzerindeki yükün yanı sıra yakacak temini için harcanan zaman ve orman kaybı da sorunun sosyal ve çevresel boyutlarını büyütüyor.
IEA'nın 2026 değerlendirmesine göre Sahra Altı Afrika'da yaklaşık 1 milyar kişi halen temiz pişirme çözümlerine erişemiyor.
Kadınlar ve çocuklar daha fazla etkileniyor
Temiz pişirme imkanlarına erişimdeki sorun, özellikle kadınlar ve kız çocukları üzerinde daha ağır sonuçlar doğuruyor.
IEA, geleneksel yöntemlerle yemek pişirmenin yalnızca zararlı dumana maruziyeti artırmadığını, yakacak toplamak ve ateşle ilgilenmek için harcanan saatler nedeniyle eğitim ve çalışma imkanlarını da sınırladığını belirtiyor.
Konu, 22 Eylül'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kapsamında düzenlenen ilk üst düzey temiz pişirme etkinliğinde de gündeme geldi. Kenya ve Norveç hükümetleri ile IEA'nın öncülük ettiği toplantıda, sorunun sağlık, enerji, kalkınma ve çevre üzerindeki etkileri değerlendirildi.
Odun ve kömür kullanımı çevreyi de etkiliyor
Geleneksel pişirme yöntemlerinin etkileri insan sağlığıyla sınırlı kalmıyor.
IEA'ya göre geleneksel pişirme uygulamalarından kaynaklanan emisyonlar ve ormansızlaşmanın toplam etkisi yılda yaklaşık 1,2 milyar ton sera gazı emisyonuna ulaşıyor. Bu miktar, uluslararası havacılık ve deniz taşımacılığından kaynaklanan emisyonlarla karşılaştırılabilecek büyüklükte.
