Sıcak bir yaz gününde dondurma yerken ya da buz gibi bir içecek içerken aniden ortaya çıkan keskin baş ağrısı, birçok kişinin yaşadığı yaygın bir durum. Halk arasında "beyin donması" olarak bilinen bu ağrı kısa sürse de, bilim insanlarına göre vücudun işleyişi ve bazı baş ağrısı türleri hakkında önemli ipuçları taşıyor.
ABD'nin Minnesota eyaletindeki Mayo Clinic'te görev yapan nörolog Dr. Amaal Starling, dondurma baş ağrısının oldukça yaygın olduğunu ve genellikle zararsız bir şekilde ortaya çıkıp kısa süre içinde kaybolduğunu belirtiyor.
Bilimsel adıyla "soğuk uyaranlı baş ağrısı", ağız tavanının veya boğazın arka bölümünün çok hızlı şekilde soğuması sonucu ortaya çıkıyor.
"soğuk uyaranlı baş ağrısı",
Dr. Starling'e göre ani sıcaklık değişimi nedeniyle bölgedeki kan damarları önce daralıyor, ardından yeniden genişliyor. Bu süreçte oluşan sinyaller, yüzde ve alında hissedilen ağrıları beyne taşıyan trigeminal sinir üzerinden iletiliyor.
Bu nedenle ağrı aslında ağız içinde başlasa da kişiler çoğu zaman bunu alınlarında veya başlarının içinde hissediyormuş gibi algılıyor.
Uzmanlara göre dondurma yerken ortaya çıkan ani baş ağrısı, ʺsoğuk uyaranlı baş ağrısıʺ olarak tanımlanıyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
SOĞUK İÇECEKLER KALP RİTMİNİ DE ETKİLEYEBİLİYOR
Araştırmalar, çok soğuk yiyecek ve içeceklerin bazı kişilerde kalp çarpıntısı ve ritim bozukluklarını tetikleyebildiğini gösteriyor.
Bilim insanları özellikle orta yaş grubundaki erkeklerde bu etkinin daha belirgin olabileceğine dikkat çekiyor.
Uzmanlar, bu tür ağrıların önüne geçmek için dondurma ve buzlu içeceklerin daha yavaş tüketilmesini öneriyor.
NEDEN BAZI İNSANLARDA DAHA SIK GÖRÜLÜYOR?
İtalya'daki Padova Üniversitesi'nde çocuk nörolojisi ve psikiyatrisi profesörü olarak görev yapan Dr. Irene Toldo ve ekibi, son 40 yılda yayımlanan araştırmaları inceleyerek beyin donmasının neden bazı kişilerde daha sık görüldüğünü araştırdı.
Tayvan, Almanya ve Kanada'daki okul çocuklarının yanı sıra Brezilya, Türkiye ve Birleşik Krallık'taki migren hastalarını kapsayan çalışmalar, dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
Araştırmalara göre dondurma baş ağrısı ailelerde görülebiliyor. Ebeveynlerinde bu ağrıyı yaşayan kişilerde benzer şikayetlerin görülme ihtimali daha yüksek bulunuyor. Ancak bu durumla bağlantılı genetik mekanizma henüz net olarak belirlenebilmiş değil.
Padova Üniversitesi'nden Prof. Dr. Irene Toldo'nun incelediği çalışmalar, beyin donması ile migren arasında bağlantı olabileceğini gösteriyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
MİGREN HASTALARINDA DAHA YAYGIN
İncelenen çalışmalar, migren ile beyin donması arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koyuyor.
1970'li yıllarda yapılan araştırmalardan birinde, migren yaşayan kişilerin yüzde 93'ünün aynı zamanda dondurma baş ağrısı da yaşadığı tespit edildi. Migren öyküsü bulunmayan kişilerde ise bu oran yaklaşık üçte bir seviyesinde kaldı.
Kendisi de migren hastası olan Dr. Starling, migren nedeniyle trigeminal sinirin daha hassas hale geldiğini ve bu nedenle soğuk uyaranlara karşı daha güçlü tepki verilebildiğini ifade ediyor.
ŞİDDETLİ BEYİN DONMASI BAŞKA BİR SORUNUN İŞARETİ OLABİLİR
Uzmanlar, sık ve yoğun şekilde yaşanan dondurma baş ağrılarının diğer baş ağrılarıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Dr. Starling'e göre birçok kişi migren belirtilerini günlük hayatın normal bir parçası olarak görüyor ve tıbbi destek almıyor. Oysa bazı durumlarda bu belirtiler teşhis edilebilir ve tedavi edilebilir bir sağlık sorununun işareti olabiliyor.
Verilere göre migren her altı kadından birini, her 10 erkekten birini ve her 11 çocuktan birini etkiliyor.
Araştırmalar, migren hastalarının soğuk uyaranlara karşı daha hassas tepki verebildiğini gösteriyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
BİLİM İNSANLARI BEYİN DONMASINI NEDEN İNCELİYOR?
Migren ataklarının ne zaman ortaya çıkacağını önceden tahmin etmek zor olduğu için bilim insanları uzun yıllardır beyin donmasını araştırmalarda kullanıyor.
Dondurma, buz veya çok soğuk suyla kontrollü şekilde tetiklenebilen bu ağrı türü, migrenle aynı sinir ağlarından birini etkiliyor. Bu nedenle araştırmacılar, migren mekanizmalarını anlamaya yönelik çalışmalarda beyin donmasını deneysel bir model olarak değerlendiriyor.
Dr. Starling, baş ağrısı araştırmalarının ilk dönemlerinde beyin donmasının ağrının oluşum mekanizmasını anlamak için önemli bir araç olarak kullanıldığını belirtiyor.
DONDURMADAN VAZGEÇMEK GEREKİYOR MU?
Dr. Irene Toldo, beyin donmasının yönetilebilir bir durum olduğunu ve yalnızca bu nedenle dondurma tüketiminden kaçınmanın gerekli olmadığını ifade ediyor.
