Akıllı telefonlar günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelirken, özellikle yatmadan hemen önce uzun süre ekran kullanılması uyku kalitesi açısından tartışılmaya devam ediyor. Nöroloji Uzmanı Dr. Yasir Zebari, gece saatlerinde yoğun telefon kullanımının biyolojik uyku düzenini etkileyebileceğine dikkat çekti.
Bilimsel veriler de gece maruz kalınan yapay ışığın vücudun uyku-uyanıklık ritmini etkileyebileceğini gösteriyor. ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI), televizyon ve elektronik cihazlardan gelen yapay ışığın melatonin düzeyini azaltabileceğini ve uykuya dalmayı güçleştirebileceğini belirtiyor.
Telefon ekranı biyolojik saati etkileyebilir
Dr. Zebari, özellikle gece geç saatlere kadar parlak ekrana bakılmasının beynin gündüz-gece döngüsünü algılama biçimini etkileyebileceğini ifade etti.
Melatonin, vücudun uyku zamanını düzenlemesine yardımcı olan hormonlardan biri. Akşam saatlerinde yoğun ışığa maruz kalmak bu doğal süreci geciktirebiliyor. Ancak ekranlardan yayılan mavi ışığın etkileri konusunda bilimsel bulguların tamamen tek yönlü olmadığı, etkinin ekran parlaklığı, kullanım süresi ve kişinin uyku düzeni gibi faktörlere göre değişebildiği belirtiliyor. 2026 tarihli bilimsel bir değerlendirme, gece ışık maruziyetini azaltmanın yararlı olabileceğini ancak mavi ışığa ilişkin bazı popüler iddiaların bilimsel kanıtların ötesine geçtiğini vurguluyor.
Uzun süre aynı pozisyonda telefon kullanmak boynu zorlayabilir
Telefon kullanımında yalnızca ekran ışığı değil, uzun süre başın öne eğik tutulması da önem taşıyor.
Uzun süre aynı pozisyonda kalmak boyun ve omuz bölgesinde kas gerginliğine yol açabilir. Uykusuzluğun da bazı kişilerde baş ağrısı ve migren şikâyetlerini ağırlaştırabildiği biliniyor.
Bu nedenle uzmanlar, telefon kullanımında düzenli mola verilmesini, cihazın mümkün olduğunca göz hizasına yaklaştırılmasını ve yatmadan önce ekran süresinin azaltılmasını öneriyor.
Kim, kaç saat uyumalı?
Uyku ihtiyacı yaşa göre değişiyor. Mayo Clinic’in Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi önerilerine dayandırdığı verilere göre 4-12 aylık bebeklerin 12-16 saat, 1-2 yaşındaki çocukların 11-14 saat, 3-5 yaş grubunun 10-13 saat, 6-12 yaş grubunun 9-12 saat ve 13-18 yaş grubunun 8-10 saat uyuması öneriliyor.
Yetişkinler için ise genel öneri gecede en az 7 saat, çoğu yetişkin için yaklaşık 7-9 saat kaliteli uyku olarak belirtiliyor.
Uykudan önce ekran kullanımını azaltmak faydalı olabilir
Sağlıklı uyku için yalnızca toplam uyku süresi değil, uyku kalitesi ve düzeni de önem taşıyor. Her gün yaklaşık aynı saatlerde yatıp kalkmak, yatak odasını karanlık ve sakin tutmak, gece kafein tüketimini sınırlamak ve uyku öncesinde elektronik cihazlardan gelen parlak ışığı azaltmak önerilen uygulamalar arasında yer alıyor.
Cep telefonlarının radyo frekansı açısından sağlık etkileri de uzun süredir araştırılıyor. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), radyo frekansı elektromanyetik alanlarını 2011’de “insanlar için muhtemel kanserojen” değil, “olası kanserojen” (Grup 2B) olarak sınıflandırmıştı; kurum, insanlardaki kanıtların sınırlı olduğunu özellikle belirtmişti. Bu sınıflandırma, telefonun yastık altında tutulmasının kansere yol açtığının kanıtlandığı anlamına gelmiyor.
