Suriye Halk Meclisi, 2012 yılında kurulan Terör Davaları Mahkemesi’nin kaldırılmasını ve mahkeme kararlarının hukuki sonuçlarının ortadan kaldırılmasını öngören yasa tasarısını oy birliğiyle kabul etti. Düzenleme, mahkeme kararları nedeniyle el konulan mal ve mülklerin sahiplerine iadesinin önünü de açıyor. Karar, 16 Eylül’de Halk Meclisi’nin birinci olağanüstü yasama döneminin üçüncü oturumunda alındı.
Mahkeme, dönemin Devlet Başkanı Beşşar Esad yönetimi tarafından 22 sayılı 2012 tarihli kanunla kurulmuş ve terörle bağlantılı suçlamalar kapsamında hem sivilleri hem de askerleri yargılamakla görevlendirilmişti. ’a göre mahkemede yıllar içerisinde binlerce Suriyeli hakkında dava açıldı.
El konulan mülkler sahiplerine iade edilecek
Yeni düzenlemenin en önemli bölümlerinden birini, geçmiş mahkeme kararlarının doğurduğu sonuçların ortadan kaldırılması oluşturuyor.
Suriye Halk Meclisi Üyesi Nur Arbu, Yüksek Yargı Konseyi bünyesinde özel yargı komisyonlarının kurulacağını açıkladı. Bu komisyonlar, mahkeme kararlarının hukuki etkilerini inceleyecek, el konulan taşınır ve taşınmaz malların iadesini sağlayacak ve halen devam eden dosyaların durumunu belirleyecek.
Devam eden davalar, dosyanın niteliğine göre kapatılabilecek veya görevli başka bir yargı merciine aktarılabilecek.
Mülklerini geri alanlara vergi ve harç muafiyeti
Düzenleme, geçmişte mallarına el konulan kişiler açısından mali kolaylıklar da getiriyor.
15 Mart 2011 ile 8 Aralık 2024 tarihleri arasında Terör Mahkemesi, saha mahkemeleri veya askeri mahkemeler tarafından verilen kararlar sonucunda mal ve mülkleri müsadere edilen ve bunları geri alan kişiler, yeniden devir işlemleri sırasında oluşacak vergi, harç ve diğer masraflardan muaf tutulacak.
Bu uygulamayla, geçmiş kararların yalnızca hukuki değil, mali sonuçlarının da giderilmesi amaçlanıyor.
Mahkemenin yargılama usulleri uzun süredir eleştiriliyordu
Terör Mahkemesi’nin işleyişi geçmiş yıllarda uluslararası insan hakları kuruluşlarının da eleştirilerine konu olmuştu.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi, 2024 yılında mahkemenin kuruluşuna temel oluşturan düzenlemelerin yeterli yargısal güvenceleri sağlamadığı yönünde kaygılarını dile getirmiş; keyfi tutuklama, kötü muamele ve mahkemenin bağımsızlığı konusunda sorunlara dikkat çekmişti.
Suriye Halk Meclisi üyeleri de yeni düzenlemeyi savunurken, eski mahkemenin güvenlik soruşturmalarına ve işkence altında alındığı ileri sürülen ifadelere dayanan kararlar verdiğini belirtti. Bunlar, yeni Suriye yönetimi ve milletvekillerinin mahkemenin geçmiş uygulamalarına ilişkin değerlendirmeleri niteliğinde.
67 hakim daha önce görevden alınmıştı
Suriye’de Terör Mahkemesi’ne yönelik hukuki süreç, Meclis’in son kararıyla başlamadı.
Haziran 2025’te Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan kararnameyle, mahkemede daha önce görev yapan 67 hakim meslekten çıkarılmıştı. Suriye Adalet Bakanlığı, kararın Yüksek Yargı Konseyi tarafından yürütülen idari ve mesleki soruşturmaların ardından alındığını açıklamıştı.
Bundan önce, Şubat 2025’te mahkemede görev yapmış toplam 87 hakim hakkında inceleme başlatılmış ve dosyaları Yargı Teftiş Kurulu’na gönderilmişti.
Geçiş dönemi adaletinin parçası olarak görülüyor
Suriye’nin Mart 2025’te yayımlanan anayasal bildirisinde de geçmişte verilen ve adaletsiz olduğu değerlendirilen kararların sonuçlarının giderilmesi ve el konulan mülklerin sahiplerine geri verilmesi yönünde hükümler yer almıştı.
Terör Mahkemesi’nin resmen kaldırılması, Beşşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te sona ermesinden sonra oluşturulan yeni Halk Meclisi’nin ilk önemli yasama adımlarından biri oldu. Meclis ilk oturumunu Temmuz 2026’da gerçekleştirmişti.
Yeni düzenlemenin ardından gözler, Yüksek Yargı Konseyi tarafından kurulacak komisyonların çalışma usullerine ve geçmiş mahkeme kararlarından etkilenen kişilerin mülk ve diğer haklarının hangi takvimle iade edileceğine çevrildi.
