Uzaydaki bakterilerin radyasyona dirençli olmaları 'metabolit' ürettikleri anlamına geliyor. Çalışmalarını metabolitlerin Dünya'da bazı hastalıkların tedavisinde kullanılabileceği düşüncesiyle gerçekleştiren bilim insanları, dünya tıbbının bundan yararlanması için çaba gösteriyor. Bu durum antibiyotik keşfini içeren sürece benzetiliyor ve metabolitlerin yeni ilaç keşiflerinin başlangıcı olabileceğini düşündürtüyor. Bilim dünyasına göre radyasyona maruz kalan dirençli bakterilerin ürettiği metabolitler yeni ilaçların geliştirilmesine, radyasyon koruyucu tedavilere ve enfeksiyon kontrolüne katkı sağlayabilir. NASA Uzay Araştırma Laboratuvarı'nın eski koordinatörü Dr. Kasthuri Venkateswaran Habertürk.com Sağlık Yazarı Ceyda Erenoğlu'nun sorularını yanıtladı
Uzay araştırmaları, sadece başka gezegenlerde yaşam arayışını değil, Dünya’daki sağlık sorunlarına çözüm üretmeyi de hedefliyor. NASA Uzay Araştırma Laboratuvarı’nın eski koordinatörlerinden Dr. Kasthuri Venkateswaran, uzay koşullarında bakterilerin geliştirdiği direnç mekanizmalarının, başta kanser olmak üzere pek çok hastalığın tedavisinde yeni kapılar aralayabileceğini kanıtlamak için çalışan bir bilim insanı. Venkateswaran, uzay mikrobiyolojisi ve mikrobiyom araştırmalarının öncülerinden kabul ediliyor. NASA ile Acıbadem Üniversitesi arasında yaklaşık 12 yıldır sürdürülen bilimsel iş birliği kapsamında geçtiğimiz ay İstanbul’a gelen ünlü bilim insanı uluslararası alanda ses getiren bu ortak araştırmalarla, uzay biliminin Dünya’ya ve insan sağlığına sunacağı somut katkıları hedeflediklerini söylüyor. 1996 yılından beri diğer gezegenlerde yaşam olup olmadığını araştıran Venkateswaran’in sorularımıza verdiği yanıtları aşağıda bulacaksınız.
*Araştırmalarınızın sonucu nereye çıkıyor? Mars’ta yaşam var mı?
Araştırılıyor. NASA olarak gezegenlerde yaşam olup olmadığını anlamak için çeşitli araçlar yolladık. Ancak bu teknolojiler yaşam belirtisi tespit edemedi ve yetersiz kaldı. Bu konuda iki görüş var. İlki, gezegenlerde yaşam olup olmadığını anlamak için gezegenlere astronotlarla bakılması, ikincisi ise Mars’tan Dünya’ya incelemek için toprak örnekleri getirilmesi yönünde. Ancak Amerika Birleşik Devletleri (ABD), toprağın ne gibi mikroplar ve kimyasal maddeler içerdiğinin bilinmemesi nedeniyle buna karşı çıkıyor. Bunların tehlikeli kimyasal maddeler veya bilmediğimiz mikroplar içerip salgınlara yol açarak Dünya’ya zarar verebileceği düşünülüyor. Bu nedenle bir grup bilim insanı Mars’tan toprak getirmenin tehlikeli olabileceğine inanırken bir grup da ‘Getirelim’ görüşünde. Tabii tüm incelemeleri yapıp önlem almak şartıyla.
Bu birbirine zıt görüşlerin sonucunda bilimsel çalışmalar nerede yürütülüyor?
NASA olarak toprak toplaması amacı ile Mars’a robotik bir araştırma aracı yolladık. Aracın içinde bulunan laboratuvar sayesinde burada toprağın içeriği inceleniyor ve Dünya’ya 7 dakikada bir veri gönderiliyor. Sorunumuz incelediğimiz toprakları bu araçla tekrar Dünya’ya getirememek. Ay’dan Dünya’ya toprak getirdik ama Mars’tan getirmeyi henüz başaramadık. Bu nedenle Mars’ta yaşam olup olmadığını bilmiyoruz. Elimizde bu gezegende yaşam olduğunu düşündüren bazı jeolojik veriler olsa da bundan emin değiliz. Şu an Mars’tan toprak örnekleri toplayıp, Dünya’ya geri geldiğinde mikrop bulaştırmayan teknolojiler üzerinde çalışılıyor. Belki 2035 yılında topladığımız bu toprak örneklerini Dünya’ya getirebiliriz.
Bu noktada bizim de Mars’tan gelmiş olabileceğimiz düşünülebilir. Daha detaylı anlatmak gerekirse insanlar milyonlarca yıl önce Mars’ta yaşayıp, sonradan bir evrimselleşme ve dönüşümle dünyada yaşar hale gelmiş olabilirler. Bu teoriye ‘Panspermia’ (Yaşamın evrende bir yerden başka bir yere, mikroorganizmalar veya organik maddeler yoluyla taşınabileceğini öne süren teori) deniyor. Buna göre yaşamın tohumları yani mikroplar, organik moleküller asteroitler, kuyruklu yıldızlar, meteoritler veya yıldızlar arası tozlar yoluyla gezegenler arasında yolculuk yapabiliyor. Teori, dünyadaki yaşamın uzaydan taşınmış bu mikroorganizmalarla başlamış olabileceğine dikkat çekiyor. Mars’ın bu kadar ilgi görme nedeni bu. Yaşamın kökeninin uzaydan gelmiş olabileceğini savunan bu teoriyi kanıtlamak için çalışıyoruz.
100’DEN FAZLA YENİ BAKTERİ KEŞFİ
Mars’ta yaptığınız çalışmalarda insanlığa faydalı olabileceğini düşündüğünüz ne buldunuz?
Mars’tan Dünya’ya toprak ve bakteri getirmemiz riskli olduğu için kontrollü bir şekilde Dünya’dan topladığımız bakterileri Mars’a götürüp, Mars’taki mikro yerçekimi ve radyasyonun, mikropları nasıl etkilediğini inceledik. Bunun dışında Mars’ta yıllarca pek çok bakteri topladık ve hem uzay istasyonunda hem de uzay aracını konumlandırdığımız lokasyonda Dünya’da olmayan 100’den fazla yeni bakteri keşfettik. Bu bakteriler radyasyona dirençliydi. Eğer bir bakteri radyasyona dirençliyse ‘metabolit’ üretiyor demektir. Metabolit, bakterinin çalışırken ürettiği maddelere denir ve bakterilerin yaşamlarını sürdürürken gerçekleştirdikleri kimyasal reaksiyonlar sonucunda üretilip kullanılır. Çalışmalarımızı metabolitlerin Dünya’da bazı hastalıkların tedavisinde kullanılabileceği düşüncesiyle gerçekleştirdik ve tıp dünyasının bundan yararlanmasını hedefledik.
Uzayda mikroplarla yaptığınız çalışmaların tıp dünyasına ne gibi katkıları var? Üretilen somut ilaçlar, tedavi yöntemleri var mı?
Dünya’ya getirdiğimiz metabolitler klinik çalışmalarda kullanıldı. Bu çalışmalarda farklı etkileri olduğunu ortaya çıkardık. Örneğin cildi gençleştirdiklerini ve kırışıklıkları azalttıklarını gördük. Bunun sonucunda Anti-aging (yaşlanma karşıtı) bir krem geliştirdik. Keşfettiğimiz bu ürün şu an piyasada. Mars’ta yüksek doz radyasyona maruz kalan bakteriler, hayatta kalmak için radyasyona direnç geliştirerek metabolit üretiyorlar. Bakterilerin radyasyona maruz kaldıktan sonra ürettikleri kimyasallar sayesinde çeşitli gıda takviyeleri ve vitaminler de üretilebiliyor. Bu kimyasallar bazı mantarların gelişimini önleyip büyümesini durdurabildiği için antifungal (mantar karşıtı) ilaçlar geliştirilebileceğini de düşünüyoruz. Özellikle hastanelerde mantar enfeksiyonlarının tedavisi çok zor olabildiği için bu gelişmeyi çok önemli görüyoruz. Bu kimyasallar yeni nesil antifungal ilaçların hammaddesi olup ‘Candida ve Aspergillus’ gibi tehlikeli mantar enfeksiyonlarında kullanılabilir.
YENİ İLAÇ KEŞİFLERİNİN BAŞLANGICI
Bakterilerin ürettikleri kimyasallar kanser tedavisine de katkı sağlayabilir. Radyasyona dayanıklı bakteriler DNA onarımını ve hücreyi radyasyondan korumayı öğrenmiştir. Metabolitler bu özellikleri sayesinde sağlıklı hücreleri radyasyondan koruyan ilaçlara ilham verebilir. Örneğin radyoterapi sırasında bağışıklığı zayıf hastalar için korunma amaçlı k
ullanılabilirler. Yoğun bakım, organ nakli ve kemoterapi hastaları mantar enfeksiyonlarına çok açık oldukları için koruyucu ilaç veya kaplama olarak görev yapabilirler. (kateterler, protezler, hastane yüzeyleri vb) Bu, aslında antibiyotik keşfine benzeyen bir süreç. Penisilinin de bir mantar tarafından salgılandığı düşünülürse, metabolitlerin yeni ilaç keşiflerinin başlangıcı olabileceği tahmininde bulunulabilir. Kısaca radyasyona maruz kalan bakterilerin ürettiği metabolitler, yeni antifungal ilaçların geliştirilmesine, radyasyon koruyucu tedavilere ve enfeksiyon kontrolüne katkı sağlayabilir.








