Dünya 2026'ya Venezuela'da yaşananlarla sert bir giriş yaptı. Ancak İran da 2025'in son günlerinde başlayan protestoların halen devam etmesiyle hareketli günler yaşıyor. Ekonominin dibe vurduğu ülkede, çok sayıda İranlı ciddi bir maddi baskı altında ve hükümetin krize verdiği yanıttan memnun değil. Bu tablo, İran'ın son yıllarda gördüğü en büyük protesto dalgalarından birine yol açtı.
İran'da 28 Aralık günü enflasyonun hızla yükselmesi ve yerel para biriminin döviz kurlarına karşı yüksek değer kaybı yaşaması ve ekonomik sorunları nedeniyle Tahran Kapalı Çarşı’da esnafın başlattığı protestolar ülke geneline yayıldı.
Başlangıçta protestocular ağırlıklı olarak büyük şehirlerdeki esnaf ve üniversite öğrencileriydi. Ancak gösteriler zamanla daha küçük kentlere de yayıldı. Güvenlik güçleri ile protestocular arasındaki çatışmalarda şiddet olayları yaşandı ve hayatını kaybedenler oldu.
Resmi bir açıklama gelmediği için net can kaybını bilmek zor ancak, aktivistlere göre, İran'daki protestolar sırasında yaşanan şiddet olaylarında hayatını kaybedenlerin sayısı en az 35’e yükseldi.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) 29 protestocunun, 4 çocuğun ve İran güvenlik güçleriyle bağlantılı 2 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Protestolarda bini aşkın kişinin gözaltına alındığı tahmin ediliyor.
Gözlemciler ve insan hakları örgütlerine göre bu gösteriler, 2022'de 22 yaşındaki Mahsa Amini'nin başörtüsü kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren sert hükümet karşıtı protestolardan bu yana ülkedeki en büyük eylemler niteliğinde. Ancak mevcut protestolar, Amini'nin ölümünü izleyen gösterilerle kıyaslandığında aynı ölçekte ya da yoğunlukta değil.
TRUMP'TAN İRAN'A TEHDİT
Buna rağmen protestolar uluslararası kamuoyunun da dikkatini çekmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump, İran hükümetinin göstericilere karşı ölümcül güç kullanması halinde ABD'nin protestocuların yardımına geleceğini söyledi. Trump'ın açıklamaları, İran devlet medyasının protestocular ile güvenlik güçleri arasındaki çatışmalarda en az bir kişinin hayatını kaybettiğini bildirmesinden bir gün sonra gelmişti.
ABD Başkanı Trump'ın, İran'a yönelik tehdidi, uzun süredir İran'ın müttefiki olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun Amerikan askerleri tarafından yakalanmasının ardından daha somut bir anlam kazandı.
Trump, pazar gecesi yaptığı açıklamada tehdidini yineledi ve daha fazla protestocunun ölmesi halinde İranlı yetkililerin "çok sert şekilde vurulacağı" uyarısında bulundu.
İranlı yetkililer ise bu sözlere hızla karşılık vererek, ABD'den gelecek herhangi bir müdahaleye karşılık vereceklerini, gerekirse bölgedeki Amerikan üsleri ve güçlerini hedef alabileceklerini duyurdu.
İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, protestocuların dile getirdiği şikayetleri "haklı" olarak nitelendirirken, dış güçlerin bu talepleri ülkeyi istikrarsızlaştırmak için istismar etmeye çalıştığını öne sürdü.
İNSANLAR NEDEN PROTESTO EDİYOR?
İran ekonomisi, büyük ölçüde nükleer programı nedeniyle ABD ve Avrupa'nın uyguladığı yaptırımlar sonucu, yıllardır ciddi baskı altında. Bu baskı, 2025 haziran ayında İsrail'le yaşanan ve 12 gün süren savaşla daha da arttı; savaş ülkenin zaten sınırlı olan mali kaynaklarını daha da tüketti.
İran para birimindeki sert değer kaybı, ithalata bağımlı işletmeleri ağır şekilde vururken, esnafları daha da öfkelendirdi ve ev ekonomisi üzerinde ciddi bir baskı yarattı. İran riyali, 2025 yılı içinde dolar karşısında yaklaşık yarı yarıya değer kaybetti. Resmi verilere göre, yalnızca aralık ayında enflasyon yüzde 42'yi aştı.
Buna tepki olarak, birçok kentte esnaf, tüccar ve üniversite öğrencileri günlerdir protestolar düzenliyor; büyük çarşılar kepenk kapatıyor, üniversite kampüslerinde gösteriler yapılıyor.








