İran ile ABD arasında devam eden gerilimde diplomasi seçeneğinin yeniden gündeme gelip gelmeyeceği belirsizliğini koruyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran yönetiminin Washington ile müzakerelere yeniden başlama konusunda henüz karar vermediğini söyledi.

Arakçi, İran ile ABD arasında 17 Haziran’da imzalanan mutabakatın, geçici bir ateşkesten ziyade savaşı sona erdirmeyi amaçlayan bir düzenleme olduğunu savundu. İran tarafı, ABD'nin daha sonra bu mutabakatı ihlal ettiğini ileri sürüyor. Reuters’ın daha önce aktardığı 14 maddelik mutabakat da savaşın sona erdirilmesi ve daha kapsamlı bir anlaşma için müzakerelerin başlatılması üzerine kurulmuştu.

Arakçi: Uzatılması gereken bir ateşkes yok

İran Dışişleri Bakanı, ABD ile olası bir “ateşkes süresinin uzatılması” konusundaki soruya, 17 Haziran’da imzalanan belgenin niteliğine dikkat çekerek yanıt verdi.

Arakçi şöyle konuştu:

“ABD mutabakat zaptını ihlal etti ve çatışmaların yeniden başladığına şahit olduk ancak şimdi uzatılması gereken bir ateşkes yok. Aksine, savaşın sonu gelmişti ve bu savaş şimdi yeni bir durum kazandı”

Tahran yönetimi, Washington’ın anlaşmanın yükümlülüklerine dönmesi gerektiğini savunuyor. ABD tarafı ise İran’ın anlaşmaya uymadığı yönünde suçlamalarda bulunuyor. Taraflar arasındaki bu görüş ayrılığı, kalıcı anlaşma görüşmelerinin önündeki temel engellerden biri olarak öne çıkıyor.

“ABD ile müzakerelere yeniden başlama konusunda karar almadık”

Arakçi, Katar ve Pakistan’ın yürüttüğü diplomatik temasların resmi müzakere anlamına gelmediğini özellikle vurguladı.

İran Dışişleri Bakanı:

“Katar ve Pakistan, aracı olarak sadece mesaj alışverişinde bulunuyor ve temas halindeler ancak bu müzakere anlamına gelmiyor. ABD ile müzakerelere yeniden başlama konusunda henüz bir karar almadık”

ifadelerini kullandı.

Reuters da İran ile ABD arasında şu anda doğrudan müzakere yürütülmediğini, ancak Pakistan ve Katar gibi arabulucular üzerinden karşılıklı mesajların iletildiğini bildirmişti.

Hürmüz için Umman ile görüşmeler sürüyor

Diplomatik temasların bir diğer kritik başlığını Hürmüz Boğazı oluşturuyor.

İran ile Umman arasında boğazda ticari gemiler için yeni ve güvenli deniz güzergâhlarının belirlenmesine yönelik görüşmeler devam ediyor. Arakçi daha önce bu görüşmelerin “son aşamaya” geldiğini açıklamıştı.

Ancak Tahran yönetimi, İran ile Umman’ın güzergâh konusunda anlaşmasının Hürmüz Boğazı’nın otomatik olarak yeniden açılması anlamına gelmeyeceğini belirtiyor.

Arakçi: ABD diğer koşulları da yerine getirmeli

Arakçi, Hürmüz’de oluşturulması planlanan güvenli güzergâha ilişkin şu ifadeyi kullandı:

“Güzergah belirlendikten sonra dahi boğazın açılması ABD'nin uyması gereken diğer koşulların yerine getirilmesine bağlıdır”

İran’ın daha önce açıkladığı talepler arasında yaptırımların kaldırılması, yurt dışında dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması, askeri tehditlerin sona erdirilmesi ve savaş nedeniyle tazminat ödenmesi gibi başlıklar bulunuyor.

Hürmüz, ABD-İran geriliminin merkezinde

Dünyanın en kritik enerji geçiş güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı, ABD-İran çatışmasının başlamasının ardından büyük ölçüde ticari gemi trafiğine kapandı. Savaş öncesinde küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan gerçekleştiriliyordu.

Washington, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürürken Tahran da Hürmüz’de normal ticari trafiğin yeniden başlamasını ABD’nin atacağı adımlara bağlıyor. Bu karşılıklı koşullar, kalıcı bir anlaşmaya ulaşılmasını zorlaştırıyor.

Son açıklamalar, ABD ile İran arasında arabulucular üzerinden iletişim kanallarının açık kalmasına rağmen henüz resmi müzakere sürecine dönülmediğini gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ise taraflar arasındaki daha geniş siyasi, askeri ve ekonomik anlaşmazlıkların çözülmesine bağlı kalmaya devam ediyor.