ABD’de yaklaşık yarım asırdır yükseliş gösteren obezite oranlarında ilk kez yön değişikliği yaşanabileceğine ilişkin bilimsel veriler güçleniyor. Yeni araştırmalar, ülkede obezite görülme sıklığının son yıllarda hafif biçimde gerilediğine işaret ederken, Ozempic, Wegovy ve Zepbound gibi GLP-1 grubu ilaçların bu gelişmedeki olası rolü tartışılıyor.
Boston Children's Hospital ve Harvard Medical School’da epidemiyolog olarak görev yapan Benjamin Rader, son verilerin önemli bir değişimin başlangıcını gösterebileceğini belirtti.
Rader mevcut tabloyu şu sözlerle değerlendirdi:
“Bir dönüm noktasına işaret eden belirtiler var”
16 milyondan fazla kişinin verisi incelendi
Rader ve meslektaşları tarafından 2024 yılında yayımlanan araştırmada 16 milyondan fazla ABD’li yetişkinin sağlık verileri değerlendirildi.
Çalışmada, ülkedeki obezite oranının 2023 yılında on yılı aşkın sürenin ardından ilk kez gerilediği tespit edildi.
ABD’nin ulusal sağlık araştırması NHANES verileri de 2021-2023 döneminde benzer yönde hafif bir düşüş olduğunu gösterdi. Daha yakın tarihli bazı çalışmaların sonuçlarında da obezite oranlarında gerilemeye ilişkin işaretler bulundu.
Bu gelişme, ABD’nin 1970’li yılların sonlarından itibaren karşı karşıya olduğu uzun süreli obezite artışında dikkat çekici bir değişiklik ihtimalini gündeme getirdi.
Ozempic ve benzeri ilaçların kullanımı hızla arttı
Obezite oranlarında gerileme sinyallerinin görüldüğü dönem, yeni nesil kilo verme ilaçlarının kullanımındaki büyük artışla aynı zamana denk geliyor.
ABD’de Ozempic, Wegovy ve Zepbound gibi GLP-1 grubu ilaçlara yönelik talep son yıllarda hızla yükseldi. 2021 ile 2026’nın başı arasında GLP-1 reçetelerinin sayısının dört kattan fazla arttığı belirtiliyor.
Bu gruptaki bazı ilaçlar başlangıçta tip 2 diyabet tedavisinde kullanılmak üzere geliştirildi. Vücudun ürettiği bazı bağırsak hormonlarının etkilerini taklit eden ilaçlar, tokluk hissini artırıyor ve midenin boşalma süresini yavaşlatıyor.
Bu mekanizma sayesinde birçok hastada belirgin kilo kaybı sağlanabiliyor.
“Bunun verilere yansıması kaçınılmaz gibi görünüyordu”
Benjamin Rader, GLP-1 ilaçlarının hızla yaygınlaşmasıyla obezite verilerindeki değişimin aynı döneme denk gelmesini dikkat çekici buluyor.
Rader, ilaçların toplum genelinde etkisini değerlendirdiği açıklamasında şu ifadeyi kullandı:
“Bunun verilere yansıması kaçınılmaz gibi görünüyordu”
Araştırmacıya göre yeni ilaçların ABD genelindeki obezite oranlarını şimdiden etkilemeye başlamış olabileceğine ilişkin güçlü işaretler bulunuyor.
ABD merkezli The Obesity Society’nin sözcüsü ve obezite uzmanı Peminda Cabandugama da mevcut verilerin düşüş yönünde önemli sinyaller verdiğini değerlendiriyor.
Cabandugama’ya göre GLP-1 ilaçlarının giderek daha yaygın kullanılması, son dönemde gözlenen gerilemede önemli bir faktör olabilir.
İlaçlar obezitedeki düşüşün kesin nedeni mi?
Bilim insanları ise sonuçların dikkatli yorumlanması gerektiğinin altını çiziyor.
GLP-1 ilaçlarının bireysel düzeyde kilo kaybına yardımcı olduğuna ilişkin güçlü bilimsel veriler bulunmasına rağmen, ABD genelindeki obezite oranlarında görülen gerilemenin doğrudan bu ilaçlardan kaynaklandığını söylemek için henüz erken.
Rader, uzun vadeli gelişmeler konusunda belirsizlik bulunduğunu belirterek şöyle konuştu:
“Bir duraklama mı olacak? Düşüş mü yaşanacak? Önümüzdeki 20 yılda daha yavaş bir artış mı göreceğiz? Bilmiyorum.”
Koronavirüs pandemisi sonrasında yaşam tarzındaki değişiklikler, beslenmeye yönelik farkındalığın artması ve insanların kilo kontrolüne daha fazla önem vermesi de tabloyu etkileyen faktörler arasında gösteriliyor.
Bazı araştırmalar obezitenin yeniden artacağını öngörüyor
ABD’de obezitenin kalıcı olarak düşüşe geçtiği konusunda bilim dünyasında henüz ortak bir görüş bulunmuyor.
Washington Üniversitesi bünyesindeki Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) tarafından hazırlanan bir araştırmaya göre ABD’de obezite oranlarının 2035 yılına kadar yükselmeye devam etmesi mümkün.
Araştırmanın tahminlerine göre 2022 yılında yüzde 42,5 seviyesinde bulunan obez yetişkinlerin oranı, 2035’te yüzde 46,9’a ulaşabilir.
Rader ise bazı tahmin modellerinin GLP-1 ilaçlarının hızla yaygınlaşmasından önce elde edilen verileri temel aldığına dikkat çekiyor.
Bu nedenle yeni nesil ilaçların toplum üzerindeki etkisinin geleceğe yönelik obezite tahminlerine yeterince yansımamış olabileceğini düşünüyor.
Tedaviyi bırakanlarda kilo geri dönebiliyor
Uzmanların temkinli yaklaşmasının bir diğer nedeni ise GLP-1 ilaçlarına erişimin toplumun tamamında eşit olmaması.
Obezitesi bulunan kişilerin yalnızca sınırlı bir bölümünün bu tedavilere ulaşabildiği belirtiliyor. Ayrıca bazı hastalar yüksek maliyet, yan etkiler veya diğer nedenlerle tedaviyi ilk yıl içinde bırakabiliyor.
Tedavi sonlandırıldığında verilen kiloların bir bölümünün yeniden alınabilmesi de ilaçların toplum genelindeki uzun vadeli etkisini belirlemede önemli bir faktör olarak görülüyor.
Bu nedenle araştırmacılar, ABD’deki obezite oranlarında gerçekten kalıcı bir değişim yaşanıp yaşanmadığını anlayabilmek için daha uzun süreli ve toplumun tamamını temsil eden verilere ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Obezite yalnızca fazla kilo anlamına gelmiyor
Uzmanlar, obezitenin yalnızca fazla yemek veya yetersiz egzersizle açıklanabilecek bir durum olmadığına dikkat çekiyor.
Obezitenin oluşumunda genetik, biyolojik, çevresel, psikolojik ve sosyal faktörler birlikte rol oynayabiliyor.
Hastalık; tip 2 diyabet, kalp-damar rahatsızlıkları, karaciğer yağlanması, uyku apnesi ve bazı kanser türleri dahil birçok sağlık sorununun gelişme riskini artırıyor.
Obezitesi bulunan kişilerin maruz kaldığı ayrımcılık ve damgalanma da ayrı bir sağlık sorunu oluşturabiliyor. Uzmanlar, obezitenin yalnızca irade veya disiplin eksikliğinden kaynaklandığı yönündeki yaklaşımın bilimsel gerçekliği yansıtmadığına dikkat çekiyor.
Düşüş kalıcı olursa sağlık sistemini de etkileyebilir
ABD’deki obezite oranlarında gerçekten kalıcı bir düşüş başlaması halinde bunun yalnızca kilo oranlarına değil, ülkenin genel sağlık tablosuna da önemli etkileri olabilir.
Peminda Cabandugama’ya göre olumlu sonuçların ilk olarak tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları, karaciğer yağlanması ve uyku apnesi gibi obeziteyle yakından bağlantılı rahatsızlıklarda görülmesi beklenebilir.
Uzun vadede hastalık yükünün azalması, sağlık sisteminin üzerindeki ekonomik baskıyı da hafifletebilir.
Ancak uzmanlar, son veriler umut verici olsa bile ABD’de obezitenin hâlâ önemli bir halk sağlığı sorunu olduğuna dikkat çekiyor.
Benjamin Rader bu durumu şu sözlerle özetliyor:
“Obezite Amerika'da hâlâ çok büyük bir sağlık krizi. Bu sorun ilgiyi, mali kaynakları ve alternatif çözümleri hak ediyor”
Rader, mevcut gerileme işaretlerinin sorunun tamamen çözüldüğü şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğini de vurguluyor:
“Bir dönüm noktasına ulaşmış olmamız, bir anda en zor kısmı geride bıraktığımız anlamına gelmiyor.”
