ABD’de dizel yakıt fiyatları tarihi seviyelere yükseldi. Küresel rafineri kapasitesinin savaşlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle daralması, özellikle taşımacılık, tarım, sanayi ve ısınmada yoğun kullanılan dizelde arz sıkışıklığını derinleştiriyor.
AAA verilerine göre ABD’de dizelin galon başına ortalama fiyatı 5 Eylül itibarıyla 5,88 dolara çıkarak yeni bir rekor kırdı. Bir yıl önce aynı dönemde yaklaşık 3,71 dolar seviyesinde bulunan fiyat, böylece bir yılda yaklaşık yüzde 58 arttı.
California’da dizelin galonu 7,82 doları aştı
Yakıt fiyatlarının en yüksek olduğu eyaletlerden California’da artış daha da belirgin.
AAA’nın 7 Eylül verilerine göre California’da dizelin ortalama galon fiyatı 7,8256 dolara yükseldi. Bir yıl önce aynı dönemde fiyat yaklaşık 5,15 dolar seviyesindeydi.
Böylece California’daki dizel fiyatları ABD ortalamasının yaklaşık 2 dolar üzerine çıkarken, özellikle taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin maliyetleri de hızla yükseldi.
Savaşlar rafineri kapasitesini vurdu
Dizeldeki fiyat artışının en önemli nedenlerinden biri, dünya genelindeki rafineri kapasitesinde yaşanan kayıp olarak gösteriliyor.
Orta Doğu’daki çatışmalar ile Rusya’daki rafinerilere yönelik saldırılar, ham petrolün işlenmesini ve rafine ürünlerin uluslararası piyasalara ulaşmasını zorlaştırdı.
’ın aktardığı verilere göre Asya’nın rafine yakıt ithalatı ağustosta günlük 5,10 milyon varile kadar geriledi. Bu miktar, savaş öncesindeki seviyelerin yaklaşık 2 milyon varil altında bulunuyor. Dizel ve jet yakıtındaki arz sıkışıklığı fiyatları yukarı çekerken, Singapore’da gasoil fiyatlarının savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 70 arttığı bildirildi.
ABD’de dizel 2022 rekorunu geçti
ABD’de dizel fiyatlarının yükselişi eylül ayının ilk günlerinde hız kazandı.
, 3 Eylül’de GasBuddy verilerine dayanarak ülke genelindeki dizel fiyatının galon başına 5,82 dolara yükseldiğini ve Haziran 2022’deki önceki rekoru geçtiğini bildirdi. Aynı haberde dizel fiyatlarının ABD-İran savaşının başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 55 yükseldiği belirtildi.
AAA’nın sonraki verileri ise yükselişin devam ettiğini ve ortalamanın 5,88 dolar seviyesine ulaştığını gösterdi.
Dizel fiyatlarındaki artış neden önemli?
Dizel, yalnızca otomobillerde kullanılan bir yakıt değil. ABD ekonomisinde kamyon taşımacılığından tarım makinelerine, demiryollarından inşaat sektörüne ve bazı bölgelerde konutların ısıtılmasına kadar geniş bir kullanım alanına sahip.
Bu nedenle dizeldeki sert fiyat artışı, taşıma maliyetlerini yükselterek market raflarındaki ürünlerden sanayi mallarına kadar geniş bir ürün grubunun fiyatlarına yansıyabiliyor.
Enerji uzmanları, dizeldeki artışın bu yönüyle ekonomide “gizli bir vergi” etkisi oluşturabileceğine ve tüketici fiyatları üzerindeki baskıyı artırabileceğine dikkat çekiyor.
Rafineriler daha fazla dizel üretmeye çalışıyor
Yüksek fiyatlar nedeniyle rafineriler üretimlerini dizel ve benzin gibi daha kârlı ürünlere yönlendiriyor. Ancak küresel rafineri kesintileri ve düşük stoklar nedeniyle piyasadaki sıkışıklık henüz giderilebilmiş değil.
Reuters’a göre ABD’nin Doğu Yakası’ndaki dizel stokları 19,3 milyon varile kadar gerileyerek rekor düşük seviyeye indi. Rafineri kârlılığını gösteren dizel crack spread göstergesi de varil başına 108 doların üzerine çıkarak tarihi seviyeye ulaştı.
Gıda ve taşımacılık fiyatlarına yansıyabilir
Dizel maliyetlerinin yüksek kalması halinde ilk etkilerin kara yolu taşımacılığı ve tarım sektöründe görülmesi bekleniyor.
Kamyonların daha yüksek yakıt maliyetiyle çalışması, ürünlerin dağıtım maliyetlerini artırırken çiftçilerin hasat ve nakliye giderlerini de yükseltebilir. Sonbahar ve kış aylarında tarımsal faaliyetler ile ısınma amaçlı yakıt talebinin artması da fiyatlar üzerindeki baskıyı güçlendirebilir.
Küresel rafineri kapasitesinde yeni kayıplar yaşanması veya çatışmaların uzaması halinde dizel ve diğer rafine ürünlerdeki arz sıkışıklığının küresel enflasyon açısından yeni bir risk oluşturabileceği değerlendiriliyor.
