TBMM Genel Kurulu, çocukların ceza sorumluluğundan infaz süreçlerine, koruyucu tedbirlerden dijital risklere kadar birçok başlıkta değişiklik öngören Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’ni kabul etti. Düzenlemeyle “suça sürüklenen” ifadesi de “adli süreçteki” olarak değiştirilecek.
TBMM Genel Kurulunda kabul edilerek yasalaşan düzenlemeyle çocuklara ilişkin ceza, güvenlik, koruma ve rehabilitasyon uygulamalarında önemli değişikliklere gidildi.
Kanun kapsamında Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’a yeni bir hüküm eklendi. Buna göre, ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza ederek silahın bir çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, eylemin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmaması halinde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasına çarptırılacak.
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle, suçu işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını tamamlamamış çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin hükümler de yeniden düzenlendi.
Bu yaş grubundaki bir çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması ya da davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak. Ancak çocuk hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine karar verilebilecek.
Çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğunun tespit edilmesi halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Diğer cezalar yarı oranında indirilecek ve her bir fiil için uygulanacak hapis cezası 9 yılı aşamayacak.
15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiler için de ceza sınırlarında değişikliğe gidildi. Bu yaş grubunda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmedilecek.
Diğer cezalar üçte bir oranında indirilecek ve her bir fiil bakımından uygulanabilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamayacak.
Yeni düzenlemeyle bazı ağır suçları işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indiriminin uygulanmamasına da imkan tanındı.
Somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, suçun amacı ve saiki, işleniş biçimi ve kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum edilip edilmediği dikkate alınacak.
Kasten öldürme ile ağır sonuçlara yol açan kasten yaralama suçlarında bu unsurlardan biri veya birkaçının bulunması durumunda 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulanmayabilecek.
Ayrıca 12-15 yaş grubundaki çocuklar bakımından bir üst yaş grubuna ilişkin ceza rejiminin uygulanması konusunda hakime takdir yetkisi verilecek.
Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlalinde cezalar artırıldı
Kanunla aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlaline ilişkin suçların cezaları da artırıldı.
Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler hakkında şikayet üzerine uygulanabilecek 1 yıla kadar hapis cezası, 3 aydan 2 yıla kadar hapis olarak değiştirildi.
Hamile olduğunu bildiği eşini veya kendisinden hamile kaldığını bildiği ve sürekli birlikte yaşadığı evli olmayan kadını çaresiz durumda terk eden kişi için öngörülen ceza da yükseltildi. Daha önce 3 aydan 1 yıla kadar olan hapis cezası, 6 aydan 2 yıla kadar uygulanabilecek.
Söz konusu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya ağırlaşmış yaralama suçlarını işlemesi halinde ise şikayet şartı aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından 2 katına kadar artırılabilecek.
Velayet hakları kaldırılmış olsa bile, sürekli sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı ya da onur kırıcı davranışlar nedeniyle çocuklarının ahlakını, güvenliğini ve sağlığını ağır biçimde tehlikeye atan anne veya babaya uygulanacak hapis cezası da yükseltildi.
Bu suç için daha önce 3 aydan 1 yıla kadar öngörülen ceza, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olarak uygulanacak.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan değişiklik kapsamında ise 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılmadan hazırlanan iddianameler, soruşturma belgelerinin incelenmesinin ardından eksiklik veya hata belirtilerek Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilebilecek.
Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının kendisine ulaşmasından itibaren 15 gün içerisinde bu değerlendirmeyi yapacak.
Çocuk hükümlüler için infaz sistemi değişiyor
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle çocuk hükümlülerin cezalarının infazına ilişkin yeni bir sistem getirildi.
Buna göre çocuk hükümlülerin hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infazına başlanması yerine, infaz süreci çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlayacak. İyi halli oldukları tespit edilen çocuklar daha sonra çocuk eğitimevlerine ayrılabilecek.
12-18 yaş arasındaki çocuklar ise cinsiyetleri, fiziksel gelişimleri ve işledikleri suçların türü dikkate alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı bölümlerinde barındırılacak.
Eğitimevine geçiş uzmanların katılımıyla değerlendirilecek
Çocuk hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine geçirilip geçirilmeyeceğine idare ve gözlem kurulu karar verecek.
Değerlendirme sürecine psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği Çocuk Hakları Komisyonunun görevlendireceği avukat gibi uzmanlardan en az biri katılacak.
Çocuğun durumu en geç 3 ayda bir değerlendirilecek. Tutum ve davranışları olumsuz bulunan çocukların yeniden değerlendirilme süresi ise 6 ayı geçemeyecek.
Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum edilen çocuk hükümlülerin cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilecek.
Çocuk eğitimevinde bulunan hükümlülerden firar edenler veya başka bir suç nedeniyle haklarında tutuklama kararı verilenler, idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilebilecek.
Odaya kapatma disiplin cezası kesinleşenler ile kurum düzeni veya kişi güvenliği açısından tehlike oluşturan eylemlerde bulunan çocuklar için de aynı uygulama geçerli olacak.
Çocuk hükümlülerin suç ve ceza türlerine göre eğitimevine ayrılmaları, eğitimevinde geçirecekleri süre, kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmeleri ve doğrudan eğitimevine alınmalarına ilişkin diğer ayrıntılar yönetmelikle belirlenecek.
Kanun kapsamında, bazı ağır suçlar hariç olmak üzere koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar ceza infaz kurumunda geçirdiği her 1 gün, 2 gün olarak değerlendirilecek.
Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları bu düzenlemenin dışında tutulacak.
“Suça sürüklenen” yerine “adli süreçteki” ifadesi kullanılacak
Düzenlemenin dikkat çeken değişikliklerinden biri de Çocuk Koruma Kanunu’nda kullanılan terminolojiye ilişkin oldu.
Kanunda yer alan “suça sürüklenen” ibaresi bundan sonra “adli süreçteki” şeklinde kullanılacak.
Bir çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda, gerekli idari tedbirlerin alınabilmesi amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının ilgili il veya ilçe müdürlüklerine bilgi verilecek.
18 yaşından küçüklere bıçak satışı ve taşıması yasaklanacak
Kanunla Kabahatler Kanunu’na da “Amaç dışı bıçak taşıma” başlıklı yeni bir madde eklendi.
Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamının dışında kalan her türlü bıçak ile kesici, delici veya bereleyici aletin, mevzuata göre ruhsatlandırılmış yerlerin dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak.
Söz konusu hüküm 1 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek.
Bu tür aletlerin 18 yaşından küçük çocuklara satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasak kapsamına alınacak.
Yasağa aykırı davrananlara 5 bin lira idari para cezası uygulanacak. Kabahate konu bıçak veya diğer aletlerin sayı ya da nitelik açısından vahim olması halinde ceza 10 bin liraya çıkacak.
İşletici veya sorumlunun söz konusu kabahatin işlendiğini öğrenmesine rağmen yetkili makamlara bildirimde bulunmaması durumunda da 5 bin lira idari para cezası verilecek.
Kabahate konu eşyanın veya kabahat yoluyla elde edilen eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilebilecek. İdari para cezası ve el koyma kararını kolluk görevlileri, mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararını ise mülki amir verecek.
Kabahati işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuklar için çocuğun üstün yararı dikkate alınacak. Mülki amir, Çocuk Koruma Kanunu kapsamında koruyucu, destekleyici ve yönlendirici tedbir uygulanması amacıyla çocuk hakiminden talepte bulunacak.
