Uzun yıllardır gece vardiyasında çalışan kişilerin uyku düzeni, ruh hali ve genel sağlık üzerinde çeşitli etkiler yaşadığı biliniyor. Ancak yeni bir araştırma, bu çalışma düzeninin beynin yapısında da ölçülebilir değişikliklerle ilişkili olabileceğini ortaya koydu.
Singapur'da görev yapan bilim insanlarının yürüttüğü araştırmada, vardiyalı çalışanların beynindeki bazı bölgelerde hacim kaybı tespit edilirken, gece mesaisinin bırakılmasının ardından bu değişimlerin kısmen geri dönebildiği belirlendi.
BİNLERCE BEYİN TARAMASI İNCELENDİ
Araştırma kapsamında İngiltere merkezli UK Biobank veri tabanında yer alan 14 bin 198 yetişkinin beyin görüntüleme sonuçları ve uzun dönem sağlık verileri analiz edildi.
İncelemelerde, vardiyalı çalışan 2 bin 122 kişinin beyin yapıları diğer katılımcılarla karşılaştırıldı. Araştırmacılar, özellikle hafıza ve bilgi aktarımında önemli rol oynayan bazı bölgelerde dikkat çekici farklılıklar gözlemledi.
HAFIZA VE DUYGULARLA İLİŞKİLİ BÖLGELERDE DEĞİŞİM TESPİT EDİLDİ
Araştırmanın bulgularına göre gece vardiyasında çalışan bireylerde beynin bilgi işleme süreçlerinde görev alan sağ talamus bölgesinde hafif hacim kaybı görüldü.
Benzer şekilde duygusal tepkilerin düzenlenmesinde önemli rol oynayan sol amigdalada da küçülme tespit edildi.
Bilim insanları, bu değişimlerin yaş, cinsiyet, biyolojik ritim özellikleri ve kafa yapısı gibi faktörler dikkate alınarak yapılan analizler sonucunda ortaya çıktığını belirtti.
Yeni araştırma, gece vardiyasında çalışan kişilerde beynin bazı bölgelerinde hacim kaybı görülebildiğini ortaya koydu. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
BİLİŞSEL PERFORMANSLA BAĞLANTI KURULDU
Araştırmanın ikinci aşamasında elde edilen veriler, beyin hacmindeki azalmanın bazı bilişsel performans testleriyle ilişkili olabileceğini gösterdi.
Beyin hacmindeki düşüş arttıkça belirli testlerdeki performansın da gerilediği gözlendi. Ancak araştırmacılar, söz konusu etkinin oldukça sınırlı olduğunu ve sonuçların doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi şeklinde değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
SİRKADİYEN RİTİM BOZULMASI ETKİLİ OLABİLİR
Uzmanlara göre vardiyalı çalışma düzeni, vücudun doğal biyolojik saatini etkileyen en önemli faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
Uyku ve uyanıklık döngüsünü yöneten sirkadiyen ritmin sürekli bozulması, zamanla beyin üzerinde yapısal değişimlere yol açabiliyor. Araştırmacılar ayrıca düzensiz yemek saatleri ve güneş ışığına daha az maruz kalmanın da bu süreçte etkili olabileceğini düşünüyor.
Araştırma kapsamında 14 binden fazla kişinin beyin görüntüleri ve sağlık verileri incelendi. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
DEĞİŞİMLER KALICI OLMAYABİLİR
Çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise gözlenen beyin değişikliklerinin tamamen kalıcı olmayabileceğini göstermesi oldu.
Araştırmacılar, gece vardiyası bırakıldıktan sonra beyin yapısındaki bazı değişimlerin ortalama iki buçuk yıl içerisinde kısmen toparlanabildiğini belirledi.
Bu durumun, uzun süre vardiyalı çalışan kişiler açısından önemli bir iyileşme potansiyeline işaret ettiği değerlendiriliyor.
Vardiyalı Çalışmadaki Değişim
DAHA FAZLA ARAŞTIRMAYA İHTİYAÇ VAR
Bilim insanları, araştırmanın büyük ölçüde orta yaş ve üzerindeki bireyleri kapsadığına dikkat çekiyor.
Bu nedenle genç çalışanların gece vardiyalarına nasıl uyum sağladığı ve beyinlerinin bu sürece nasıl tepki verdiği henüz net olarak bilinmiyor.
Araştırma ekibi, vardiyalı çalışmanın beyin sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için farklı yaş gruplarını kapsayan yeni çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Araştırmanın sonuçları bilim dünyasının saygın yayınlarından NeuroImage dergisinde yayımlandı.
