Bilim dünyası sağlıklı yaşlanma ve yaşamı uzatma konularında durmaksızın çalışıyor. Uzmanlar sağlıklı yaşlanmanın kurallarına uyulması halinde hem bireysel hem de devlete ait sağlık harcamalarının en az yüzde 50 azalacağını söylüyor. Bunun sonucunda, "Başkasına bağımlı yaşlı birey" oranında da yüzde 20-30 oranında azalma meydana geleceği öngörülüyor. Yaşamı uzatma ve sağlıklı yaşlılıkla ilgili araştırmalar ise birbirinden çok farklı noktalara dikkat çekiyor. "10 saniye boyunca tek ayak üzerinde durmak, yüksek düzey yerine orta düzey egzersiz yapmak, 12 hafta süresince karadut ile yapılan destek tedavisinden yararlanmak, işitme cihazı kullanmak yaşlanmaya ne tür katkı sağlıyor" diye merak ediyorsanız detayları haberimizde okuyabilirsiniz. Habertürk.com Sağlık Yazarı Ceyda Erenoğlu yazdı
Hiçbirimiz yaşlanmak istemiyor ve son yıllarda giderek artan çalışmalardan gelecek müjdeli haberleri bekliyoruz. “Bilimsel araştırmalar yaşlanmanın bazı yönlerini yavaşlatmanın, durdurmanın veya tersine çevirmenin mümkün olduğunu gösteriyor. Bu noktada amacın sadece yaşam süresini değil, sağlıklı yaşam süresini de en üst düzeye çıkarmak olduğunu unutmamak gerekiyor. Uzun yaşam için moleküler biyolojideki atılımlar hız kesmeden devam etmesine rağmen uzmanlar günümüzde genetik ve biyolojik kısıtlamaların aşılmasının henüz mümkün olmadığını belirtiyor. Peki yaşlanma ve yaşlılık kavramları birbirinden nasıl ayrılıyor?
YAŞLANMA VE YAŞLILIK ARASINDAKİ FARK
Yaşlanma, zaman içinde moleküler, hücresel ve fiziksel değişikliklerin ortaya çıkmasıyla sonuçlanan, zihinsel ve fiziksel kapasitede kademeli bir düşüşe yol açan, sürekli ve doğal bir süreç olarak tanımlanıyor. Genellikle geri döndürülemez olan bu süreç, yaşamın erken dönemlerinde başlayıp ölüme kadar devam ediyor. Yaşlılık ise kişinin doğal olarak fiziksel ve psikolojik yönlerden gerilediği, çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneğinin azaldığı ve çok sayıda sağlık probleminin eşlik ettiği sürece deniyor.
“Sağlıklı yaşlanma” ve sağlıklı yaşlı” ile ilgili çalışmalarıyla tanınan Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Gülhane Tıp Fakültesi, Geriatri Bilim Dalı'ndan Prof. Dr. İlkin Naharcı, “Yaşlanmak kaçınılmaz bir süreç olsa da hızı ve yaşam kalitesi önceden belirlenmiş olmadığı için buna ‘kader’ diyemeyiz. Yaşam tarzı, genetik özellikler ve çevre sağlıklı yaşam sürecini çok etkiliyor. 60'lı yaşlardan itibaren herkes kendisindeki bedensel ve ruhsal değişiklikleri fark etmeye başlıyor. Bu süreçle birlikte kişilerin hafızaları eskisi kadar iyi olmayabiliyor, uzun yürüyüşler yorabiliyor veya dengeli yürüme ile idrar tutma gibi konularda sorunlar yaşanabiliyor. Bu değişikliklerin bazıları yaşlanmayla birlikte normal kabul edilse de diğerlerinin sağlıklı, fiziksel ve psikolojik yönden zinde tutacak doğru alışkanlıklarla en aza indirilebileceği unutulmamalı” diyor.
KAĞIT ÜZERİNDE KİM YAŞLI?
Yaşlanma sonucunda fiziksel, psikolojik ve sosyal yönlerden gerileyen, çevresel faktörlere uyum sağlayabilme yeteneği azalan, sağlık problemleri artış gösteren bireylere “yaşlı” deniyor. Yaşlılık kronolojik yaş olarak genellikle 65 yaş üstü olarak tanımlanıyor. Yakın yaşlarda olan kişiler bu nedenle birlikte gruplandırılsalar da hiçbir yaşlının aynı şekilde yaşlanmadığına dikkat çekiliyor. Bu nedenle yaş alma, fiziksel gerilemenin güvenilir bir göstergesi olarak kabul edilmiyor. Bu noktada bireysel sağlık durumu, zihinsel ve fiziksel kapasite ile deneyimler önemli farklılıklar gösteriyor.
YAŞLANMA SÜRECİNİN TAMAMEN ÖNLENMESİ MÜMKÜN MÜ?
Prof. Dr. İlkin Naharcı, “Biyolojik yaşlanmanın kaçınılmaz olduğu herkes tarafından bilinse de günümüzde tıp ve teknoloji alanındaki gelişmeler, bireyin yaşlanmanın görünür ve fiziksel etkilerini önemli ölçüde yavaşlatmasına, yönetmesine veya gizlemesine olanak tanıyor. Böylece kişiler yaşam tarzı değişiklikleri, erken önlemler ve tıbbi müdahaleler gibi stratejik yaklaşımlarla yaşam sürelerini uzatıp fiziksel ve bilişsel canlılıklarını koruyabiliyorlar. Buna karşın yaşlanma sürecinin tamamen önlenmesi henüz bilimsel olarak mümkün görülmüyor” diyor.
MOLEKÜLER ALANDAKİ GELİŞMELERE DİKKAT!
Başarılı yaşlanmayı mümkün kılan bilimsel gelişmeler kadar önemli bir diğer hedefin; yaşam kalitesini iyileştirme, hastalıkları önleme, bilişsel işlevleri koruma ve aktif sosyal katılımı sağlama olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. İlkin Naharcı; “Moleküler düzeyde önemli gelişmeler arasında hücresel yaşlanmanın, genetik programlamanın ve nöroplastisitenin rolü çok büyük. Tüm bunlar yaşa bağlı gerilemeyi hafifletmeye yönelik müdahalelere olanak sağlıyor” diyor ve devam ediyor; “Gelişmiş görüntüleme yöntemleri (fonksiyonel MR, PET vb) ve laboratuvar tahlilleri (beyin omurilik sıvısı, kanda amilod ve tau proteinleri) ile patolojik yaşlanma (Alzheimer vb) ile sağlıklı yaşlanma arasında ayrım yapılması, daha erken müdahale ve bilişsel işlevlerin korunmasının önünü açıyor. Koruyucu tıp hizmetlerinde, gelişen hastalıkları (diyabet, inme, demans vb) ve fiziksel engellilikleri yönetmek yerine, işlevsel koruma odaklı (hareketlilik ve bilişsel işlev gibi) riskleri azaltmak ve hastalıkları engellemeye yönelik değişimler çok önemli bulunuyor.”
AKDENİZ DİYETİNİN ÖNEMİ
Günümüzde yaşam tarzı değişikliklerinde diyetin rolünün daha iyi anlaşıldığını belirten Prof. Dr. İlkin Naharcı, “Akdeniz diyeti, kilo verme ve genel sağlığı iyileştirmede en faydalı diyet olarak değerlendiriliyor. Araştırmaların bu diyetin iltihap önleyici özelliğine dikkat çekmesini çok önemsiyoruz. Çünkü iltihaplanmanın, kalp hastalığından Alzheimer'a kadar birçok hastalıkla bağlantılı olduğunu biliyoruz” diyor.
GENÇ YAŞLI OLMAK MÜMKÜN MÜ?
Yaş, vücudun her noktasını etkilese de ön planda olanın yüzümüzdeki değişiklikler olduğu belirtiliyor. Günümüzde doğru yaşam tarzı ve modern cilt bakımı kombinasyonuyla hem sağlık hem de görünüm açısından kişinin yaşından daha genç görünmesinin tamamen mümkün hale geldiği belirtiliyor. Güneş ışığına maruz kalmaktan kaçınmak, cildi nemlendirmek, peeling gibi özenli bakımlar kırışıklıkları ve yaşlılık lekelerini en aza indirmeye yardımcı olabiliyor. Daha genç görünmenin genellikle iyi sağlığın önemli bir işareti olduğuna dikkat çekiliyor. Biyolojik yaşı daha düşük olan bireylerin yaşa bağlı hastalıklara yakalanma riskinin de daha düşük olduğu belirtiliyor.
SAĞLIKLI YAŞAMIN 10 TEMEL KURALI
1. İyimser ve hoşgörülü olmaya çalışınız
2. Sevdiğiniz kişilerle sık görüşünüz
3. Her zaman küçük de olsa bir hedef belirleyip o hedefe ulaşmaya çalışınız
4. Hobilerinizle uğraşmayı hiçbir zaman bırakmayınız
5. Aşırı kilo alımından ve aşırı kilo vermekten kaçınınız
7. Her gün yaşınıza uygun ve yapabildiğiniz kadar egzersiz (veya en azından yürüyüş) yapınız
8. Günlük yeterli miktarda su içmeyi ihmal etmeyiniz
9. Sigara, alkol, sağlıksız beslenme gibi kötü alışkanlıklardan uzak durunuz
10. Düzenli sağlık kontrollerinizi ihmal etmeyiniz.
SAĞLIKLI YAŞLANMA İÇİN İHMAL EDİLMEMESİ GEREKEN TAHLİLLER
Sağlıklı yaşlanma; kalp ve damar sağlığı, kanser önleme ve duyusal fonksiyonlara odaklanarak sorunları erken tespit etmek için düzenli taramalar gerektiriyor. Önemli testler arasında; yıllık tansiyon kontrolleri, lipid profilleri, kan şekeri/HbA1c testleri (diyabet), kalın bağırsak kanser taramaları, mamografiler ve kemik yoğunluğu taramaları yer alıyor. Bunun yanında, düzenli yıllık kontrol muayenelerinin yapılmasının da ihmal edilmemesi gerekiyor. İşte uzmanların sağlıklı yaşlanma için düzenli yapılmasını istedikleri kontroller:
Yılda en az bir kez kan basıncı ve kalp hastalığı riskini kontrol etmek için Lipid Paneli (Kolesterol)
Kalın bağırsak: Kolonoskopi veya dışkı testleri (40-50 yaşından itibaren)
Meme: Kadınlar için mamografi, genellikle 1-2 yılda bir kez
Prostat: Erkekler için prostat spesifik antijen (PSA) testi (özellikle yüksek risk grubunda olanlar)
Akciğer: Önemli bir sigara geçmişi bulunuyorsa düşük dozlu BT taraması
KAN TESTLERİ/METABOLİK SAĞLIK
Kapsamlı Metabolik Panel: Böbrek ve karaciğer fonksiyonları ile elektrolitlerin kontrolü
Kapsamlı Metabolik Panel:
HbA1c/Açlık Kan Şekeri: Diyabet veya prediyabet taraması
HbA1c/Açlık Kan Şekeri:
Tiroid Paneli: Tiroid uyarıcı hormon (TSH) kontrolü
Vitamin düzeyleri: Yaşlı yetişkinlerde yaygın olan B12 ve D vitamini eksikliği saptanması
DUYUSAL VE FİZİKSEL FONKSİYONLAR
İşitme muayenesi: Yaşa bağlı işitme kaybı amaçlı
Görme muayenesi: Glokom (Göz tansiyonu), katarakt ve makula dejenerasyonu (sarı nokta) taraması








