Meme kanserinin en hızlı ilerleyen türlerinden biri olan üçlü negatif meme kanseri, sanıldığının aksine çaresiz bir tablo değil. Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Medikal Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Bülent Karabulut, internetteki kulaktan dolma bilgilerin ve “iyileşmez” algısının hastaları gereksiz bir umutsuzluğa sürüklediğine dikkat çekerek, erken tanı ve yenilikçi tedaviler sayesinde bu hastalığın üstesinden gelinebileceğini vurguladı. Habertürk’ten Demet Demirkır’ın röportajı
Dünya genelinde her yıl 2.3 milyondan fazla kadın meme kanseri tanısı alıyor. Türkiye’de ise bu sayı 25-27 bin civarında. “Kanser” kelimesi bile başlı başına büyük bir kaygı yaratırken, tanının “üçlü negatif meme kanseri” olduğunu duyan çoğu hasta, “bu tanı eşittir çaresizlik” diye düşünüyor. İnternette karşılaşılan eksik veya yanlış bilgiler, şehir efsaneleriyle birleşince hastaları derin bir umutsuzluğa sürüklüyor. Habertürk’e konuşan Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Medikal Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Bülent Karabulut, “Bu efsanelere inanmayın” uyarısında bulunarak, hastalıkta erken tanının önemine dikkat çekti.
Türk Tıbbi Onkoloji Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Medikal Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Bülent Karabulut
Prof. Dr. Karabulut, daha hızlı ilerleme potansiyeline sahip olan üçlü negatif meme kanserinde erken tanını çok büyük önem taşıdığını vurgulayarak, “Hastalığın erken evrede yakalanması, tedavi seçeneklerini ve başarı şansını anlamlı şekilde artırabiliyor. Üçlü negatif meme kanseri erken yakalandığında amaç tam şifa olabilir” ifadelerini kullandı.
Meme kanseri dünyada ve Türkiye’de ne sıklıkta görülüyor?
Meme kanseri hem dünyada hem de Türkiye’de kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. Dünya genelinde yılda 2.3 milyondan fazla yeni meme kanseri tanısı konulmaktadır. Bu, kadınlarda görülen tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 23,8’ine karşılık gelir; yani kadınlarda tanı alan yaklaşık her 4 kanserden biri meme kanseridir. Türkiye’de ise her yıl yaklaşık 25 bin ila 27 bin kadın meme kanseri tanısı almaktadır. Kadın kanserleri içinde oranı yüzde 23,5 olup yine yaklaşık her 4 kadın kanserinden biri meme kanseridir. Erken tanı ve yenilikçi tedavi seçenekleri sayesinde mortalite (ölüm) azalmakla birlikte, meme kanseri halen kadınlarda kansere bağlı ölümlerin başlıca nedenlerinden biridir.
Meme kanseri tek tip bir hastalık mıdır?
Hayır. Meme kanseri tek tip bir hastalık değildir; biyolojik davranışı, yayılma riski ve tedavi yaklaşımı farklı olan alt tiplerden oluşur.
Klinikte meme kanserini en pratik olarak şu belirteçlere göre ayırırız: östrojen reseptörü, progesteron reseptörü, HER2 durumu, Ki-67 proliferasyon indeksi, tümör derecesi ve evresi.
Basit olarak sınıflandırılacak olursak 3 major alt tip mevcuttur: Hormon reseptör pozitif (ER+/PR+), HER2 pozitif, üçlü negatif meme kanseri (ÜNMK)’dir.
Bu alt tipler, kanser hücrelerinin nasıl çoğaldığını, hangi ilaçlara yanıt vereceğini ve hastalığın seyrini doğrudan etkiler. Örneğin hormon reseptör pozitif hastalıklar genellikle daha yavaş seyirliyken, üçlü negatif meme kanseri daha hızlı ve agresif bir davranış gösterebilir. Meme kanserinin davranışı yalnızca hücre tipine göre değil, aynı zamanda tanı konulduğu evreye göre de değişir.
Üçlü negatif meme kanserinin diğer meme kanseri türlerinden farkı nedir?
Üçlü negatif meme kanseri, patoloji incelemesinde tümör hücrelerinde şu üç hedefin pozitif bulunmaması anlamına gelir: östrojen reseptörü, progesteron reseptörü, HER2. Yani tümör ER-, PR-, HER2- ise buna üçlü negatif meme kanseri denir. Bu tanım, tedaviyi planlamak açısından çok önemlidir.
Hormon tedavisi işe yaramaz: Luminal meme kanserlerinde östrojen/progesteron reseptörü pozitif olduğu için tamoksifen, aromataz inhibitörleri, over baskılama gibi endokrin tedaviler etkilidir. Üçlü negatifte bu reseptörler olmadığı için klasik hormon tedavisi işe yaramaz ve tedavide kullanılamaz. Üçlü negatifte HER2 hedefi olmadığı için klasik anti-HER2 tedaviler uygun değildir.
Üçlü negatif meme kanserleri genellikle daha yüksek dereceli, daha hızlı çoğalan, erken dönemde nüks etme eğilimi daha fazla olan tümörlerdir. Bu nedenle erken evrede bile sistemik tedavi planı dikkatli yapılır. Ayrıca metastaz (kanserin başka bir bölgeye sıçraması) yaptığı organlarda da farklılık bulunmaktadır. Hormon pozitif hastalarda kemik metastazı sıklıkla görülürken, ÜNMK ise akciğer, beyin ve karaciğer metastazları ile karşımıza çıkabilmektedir. Bu nedenle ÜNM, hem biyolojik davranışı hem de tedavi yaklaşımı açısından farklı değerlendirilir. Ancak burada en önemli nokta şu; her ÜNMK hastasının hikayesi farklıdır. Doğru zamanda tanı almak, uzman bir ekip tarafından takip edilmek ve tedaviye doğru zamanda başlanması hastalığın seyrini önemli ölçüde etkileyebilir.
Meme kanserinin bu türü neden daha agresif kabul ediliyor?
Üçlü negatif meme kanseri daha agresif kabul edilir; çünkü biyolojisi daha hızlıdır ve tedavi hedefleri daha sınırlıdır. Erken evre hastalık tedavisi sonrasında da nüks etme ihtimali erken dönemde (özellikle ilk 2-3 yıl içinde) daha fazladır. Bu yüzden ilk yıllarda daha yakın takip gerektirebilir.
Türkiye’de ve dünyada görülme sıklığı nedir?
Yapılan araştırmalarda; ÜNMK hastaları meme kanseri hastalarının yaklaşık yüzde 10-15’ini oluşturur. Meme kanserleri içinde daha küçük bir grubu oluştursa da etkisi oldukça büyüktür. Çünkü çoğu zaman kadınların hayatlarının en aktif dönemlerinde karşılarına çıkabiliyor. Bu nedenle yalnızca hastalığı değil; kişinin psikolojisini, ailesini, iş yaşamını ve geleceğe dair planlarını da etkileyen çok boyutlu bir süreçten söz ediyoruz.
Kimler üçlü negatif meme kanseri risk altında? Erkeklerde de görülüyor mu?
Burada iki ayrı kavram var: oransal sıklık ve mutlak vaka sayısı. ÜNMK, diğer meme kanseri alt tipleriyle karşılaştırıldığında genç yaşta daha yüksek oranda görülür. Ancak meme kanserinin genel riski yaşla arttığı için, pratikte ÜNMK sadece genç hastalığı değildir; orta yaş ve ileri yaşta da görülebilir.
Genç yaşta meme kanseri, over kanseri, bilateral meme kanseri veya erkek meme kanseri öyküsü varsa genetik risk artar. Özellikle BRCA1 ilişkili meme kanserlerinde ÜNMK daha sık izlenir. Bu nedenle risk grubundaki kadınların taramalarını geciktirmemesi, standart popülasyondan daha erken yaşta kontrole başlaması ve uzman hekimlerle kişiselleştirilmiş takip planı oluşturması çok önemlidir.
Erkeklerde de görülebilir ama oldukça nadirdir.
Üçlü negatif meme kanseri ne tür belirtilerle ortaya çıkıyor, kolay fark edilebiliyor mu?
Üçlü negatif meme kanseri, çoğu zaman diğer meme kanserleriyle benzer belirtilerle ortaya çıkar; yani sadece belirtiye bakarak “bu üçlü negatif” demek mümkün değildir. Kesin ayrım ancak biyopsi ve patolojide ER, PR, HER2 testleriyle yapılır.
Genellikle memede ele gelen kitle, şekil değişikliği, ciltte çekinti, kızarıklık veya koltuk altında şişlik gibi belirtilerle ortaya çıkabilir. Ayrıca tüm memede şişlik, meme başı içe çekilmesi, meme başı akıntısı gibi belirtilerle de ortaya çıkabilir.
Üçlü negatif meme kanseri için önemli nokta şudur: daha hızlı büyüyebildiği için iki tarama arasında klinik olarak ortaya çıkabilir. Bu nedenle yeni gelişen, büyüyen, sert ve düzensiz kitle; ciltte çekinti; koltuk altı şişliği; tek taraflı kanlı akıntı veya hızla gelişen kızarıklık-şişlik tabloyu bekletmeden değerlendirmeyi gerektirir. Çünkü erken başvuru, tedavi başarısını doğrudan etkileyebiliyor.
Üçlü negatif meme kanserinin erken teşhisi neden önemli?
ÜNMK klinik olarak daha hızlı ilerleme potansiyeline sahip olduğu için erken tanı çok büyük önem taşıyor. Hastalığın erken evrede yakalanması, tedavi seçeneklerini ve başarı şansını anlamlı şekilde artırabiliyor.
Üçlü negatif meme kanseri erken yakalandığında amaç tam şifa olabilir. Tümör memede veya sınırlı lenf nodlarında iken tedavi planı daha güçlüdür; kemoterapi, uygun hastada immünoterapi ve cerrahi, radyoterapi birlikte kullanılarak nüks riski azaltılabilir. Hastalık uzak organlara yayıldığında ise tedavi seçenekleri artmış olsa da yaklaşım çoğu zaman küratif değil, hastalığı kontrol etmeye yöneliktir.
Metastatik evre ne anlama geliyor?
Metastatik evre, meme kanserinin artık sadece memede veya koltuk altı lenf nodlarında sınırlı kalmadığı; vücudun uzak organlarına yayıldığı anlamına gelir. Buna evre 4 meme kanseri de denir. ÜNMK en sık akciğer, karaciğer, kemik ve beyin gibi organlara yayılım gösterebilir.
Bu evre hastalar için fiziksel olduğu kadar duygusal açıdan da çok zorlayıcı olabilir. Bu nedenle tedavi sürecinde yalnızca hastalığı değil, hastanın yaşam kalitesini, psikolojik durumunu ve sosyal desteğini de birlikte değerlendirmek gerekir.
Bu kanser türünde nasıl bir tedavi planlanıyor?
Üçlü negatif meme kanserinde tedavi, tek bir standart reçete gibi değil; evreye, tümör yüküne ve biyobelirteçlere göre planlanır. Ana fark şudur: hormon reseptörü ve HER2 hedefi olmadığı için tedavinin omurgasını kemoterapi, uygun hastalarda ise immünoterapi, PARP inhibitörü ve antikor-ilaç konjugatları oluşturur.
ÜNMK’de tedavi seçenekleri geçmişte daha sınırlıyken, son yıllarda bilimsel gelişmeler sayesinde yeni yaklaşımlar gündeme gelmiştir. Bu gelişmeler, hastalar açısından umut verici bir dönüşüm anlamı taşıyor.
Tedavilerle hastalığı tamamen ortadan kaldırmak mümkün mü?
Erken evrede amaç hastalığı tamamen ortadan kaldırmak ve uzun süreli hastalıksız yaşam sağlamaktır.
Metastatik evrede ise temel hedef; hastalığı kontrol altında tutmak, yaşam süresini uzatmak ve hastanın günlük yaşamını mümkün olduğunca kaliteli şekilde sürdürebilmesini sağlamaktır.
Bu nedenle bu hastalıkta en kritik konu erken tanı ve doğru zamanda yoğun tedavi planıdır.
Burada sadece tedavi değil, hasta-hekim iletişimi de çok önemli. Hastanın kaygılarının dinlendiği, sorularının yanıt bulduğu ve kendisini yalnız hissetmediği bir yaklaşım, tedavi sürecini çok daha güçlü hale getiriyor.
Bu tanıyı alan hastalar psikolojik olarak nasıl etkileniyor?
Bu tanıyı alan hastalar psikolojik olarak yoğun bir belirsizlik, korku ve kontrol kaybı duygusu yaşayabilir. Üçlü negatif meme kanseri “daha agresif” olarak anlatıldığı için hastalar çoğu zaman tanıyı yalnızca tıbbi bir hastalık değil, acil ve tehdit edici bir yaşam krizi gibi algılayabilirler.
Özellikle genç hastalarda psikolojik etkiler daha karmaşık olabilir: doğurganlık, erken menopoz, saç kaybı, cinsellik, iş yaşamı, küçük çocukların bakımı ve aileye genetik risk aktarma kaygısı ön plana çıkabilir. Meme kanseri sonrası nüks korkusunun yaygın ve yıpratıcı bir sorun olduğu; daha genç yaşta tanı alanlarda bu korkunun daha belirgin olabildiği gösterilmiştir.
Psikolojik destek tedavinin mutlak olması gereken bir parçası olmalıdır. Aile desteği, hasta destek grupları, psiko-onkoloji görüşmeleri, gerekirse psikiyatri desteği, uyku ve kaygı yönetimi hastanın tedaviye uyumunu ve yaşam kalitesini artırabilir.
Bu hastalıkta en büyük yanlış bilinen şeyler nelerdir?
Üçlü negatif meme kanserinde en büyük yanlış inanış, “bu tanı eşittir çaresizlik” düşüncesidir. Evet, daha agresif bir alt tiptir; ancak özellikle erken evrede yakalandığında tedavi edilebilir ve tamamen iyileşme şansı olan bir hastalıktır.
En büyük yanlışlardan biri, belirtileri ertelemek ve “geçer” diye düşünmek. Oysa ÜNMK’de zaman kaybı ciddi sonuçlar doğurabilir.
“Bu hastalık kesin nüks eder” yanlıştır. Nüks riski bazı alt tiplere göre daha yüksek olabilir; ancak iyi tedavi yanıtı alan hastalarda uzun süreli hastalıksız yaşam mümkündür.
Bir diğer yanlış ise meme kanserinin yalnızca ileri yaş hastalığı olduğunun düşünülmesi. Genç kadınlarda da görülebileceği unutulmamalı.
“Metastatik hastalıkta artık hiçbir şey yapılamaz” yanlıştır. Son yıllarda bilimsel gelişmeler sayesinde yeni yaklaşımlar gündeme gelmiştir. Biyobelirteçler ve bu biyobelirteçlerin hedeflendiği hedefe yönelik ilaçlar sayesinde bazı hastalarda uzun süreli yanıtlar sağlanabilir.
En büyük hatalardan biri de internetteki genellemelerle umutsuzluğa kapılmak, yanlış bilgiler edinmek veya bilimsel tedavilerin yerine kanıtsız yöntemlere yönelmektir. Erken tanı, doğru evreleme, biyobelirteç testleri ve deneyimli onkoloji ekibiyle planlanan bilimsel tedavi hastalığın seyrini belirgin şekilde değiştirebilir.
Meme kanserinden korunmak mümkün mü?
Meme kanseri tamamen önlenebilir bir hastalık değildir; ancak risk önemli ölçüde azaltılabilir. Çünkü meme kanserlerinin önemli bir kısmı yaş, kadın cinsiyet, genetik yatkınlık ve aile öyküsü gibi değiştirilemeyen faktörlerle ilişkilidir.
Risk azaltmak için en güçlü ve uygulanabilir öneriler şunlardır;
Sağlıklı kiloda kalmak: Özellikle menopoz sonrası fazla kilo ve erişkin dönemde kilo artışı meme kanseri riskini artırabilir.
Sağlıklı kiloda kalmak:
Düzenli fiziksel aktivite: Haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta ya da 75–150 dakika yüksek yoğunlukta egzersiz önerilir; düzenli aktivite meme kanseri riskinde azalma ile ilişkilidir.
Düzenli fiziksel aktivite:
Alkolü sınırlamak, ideal olarak hiç kullanmamak: Alkol, meme kanseri riskini artıran değiştirilebilir faktörlerden biridir; düşük miktarlar bile risk artışı ile ilişkilendirilmektedir.
Alkolü sınırlamak, ideal olarak hiç kullanmamak:
Sigara içmemek: Tütün kullanımını meme kanseri riskini artıran faktörler arasında sayılmaktadır. Aile öyküsü/genetik risk varsa danışmanlık almak: BRCA1, BRCA2 ve PALB2 gibi yüksek riskli mutasyonlarda genetik danışmanlık, yakın takip, kemoprevansiyon veya risk azaltıcı cerrahi seçenekleri gündeme gelebilir. Ancak korunma kadar önemli bir diğer konu erken tanıdır.
Türkiye’de meme kanseri tarama programları nasıl uygulanıyor?
Türkiye’de meme kanseri taraması ulusal kanser tarama programı kapsamında yürütülür ve temel hedef, şikâyet oluşmadan erken evrede yakalamaktır.
Ortalama riskli kadınlarda hedef grup 40–69 yaş arasıdır.
Yüksek riskli kadınlar farklı değerlendirilir. BRCA1/2 mutasyonu, güçlü aile öyküsü, genç yaşta meme kanseri öyküsü, göğüs bölgesine daha önce radyoterapi alma gibi durumlarda standart toplum taraması yeterli olmayabilir; daha erken yaşta, daha sık ve mamografiye ek olarak MRG gibi yöntemlerle takip gerekebilir.
40–69 yaş arası kadınlara 2 yılda bir mamografi ve yılda bir klinik meme muayenesi şeklinde uygulanmaktadır.
Taramalar; KETEM’ler, Toplum Sağlığı Merkezleri, Sağlıklı Hayat Merkezleri ve Aile Sağlığı Merkezleri üzerinden organize edilir.
Kardeş katliamında zanlı tutuklandı
Ordu’da, önceki gün ağabeyi 66 yaşındaki Mehmet, yengesi 58 yaşındaki Emine ve yeğeni 39 yaşındaki Resul Gülen’i silahla öldüren 61 yaşındaki Muharrem Gülen tutuklandı. Ailesini katleden Gülen’in ifadesi ortaya çıktı. İşte, aile katliamının gerekçesi… (İHA)
