Uluslararası Enerji Ajansı üye ülkeleri, dün 400 milyon varille kurumun tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi konusunda anlaşmaya vardı. Ancak Umman'ın petrol terminalini boşaltması ve Irak sularında tanker saldırıları sonrası petrol fiyatları yeniden 100 doların üzerini gördü. Peki stratejik petrol rezervinin piyasaya sürülmesi ne anlama geliyor ve bu gerçekten uzun vadede işe yarar mı? Habertürk Enerji Editörü İrem Kuşoğlu Görgü'nün haberi
ABD ve İsrail'in askeri operasyon ile İran'a saldırısı enerji fiyatlarını etkilemeye devam ediyor.
Saldırılar ve çatışmalar sonrası Hürmüz Boğazı'nda yaşanan aksamalar ile birlikte petrol geçtiğimiz günlerde 119 doları görmüş ardından ise açıklamalar ve adımlarla tekrardan 90 dolar seviyelerine inmişti.
Petrol piyasasında arz endişelerinin derinleşmesi, fiyatlarda sert dalgalanmalara neden oluyor.
1970'LERDEN BU YANA 5 KEZ UYGULANDI
Küresel ekonomi, birkaç önemli petrol devletinin uyguladığı baskıyı ortaya koyan yıkıcı 1970'ler petrol krizlerinin pençesindeyken, gelecekteki şokları sınırlama umuduyla Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) kuruldu.
Yaklaşık yarım yüzyıl sonra, IEA'nın 32 üyesi, tarihinde yalnızca beşinci kez acil durum düğmesine basmak için planlar hazırladı.
TARİHTEKİ EN YÜKSEK REZERV SALIMI
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ABD-İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın tetiklediği petrol fiyat şokunu yatıştırmak için, grubun toplam devlet stoklarının üçte birine denk gelen 400 milyon varil acil durum ham petrolünün piyasaya sürüleceğini belirtti. Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) yeni petrol salınımı, Ukrayna savaşı sırasında iki ayrı aşamada piyasaya sürülen 182 milyon varillik miktarı aştı. Böylelikle bu da IEA tarihindeki en büyük petrol rezervi salınımı oldu.
IEA'nın 32 üye ülkesinin vardığı karar kapsamında, acil durum petrol stokları her üye ülkenin ulusal koşullarına uygun bir zaman diliminde piyasaya sunulacak ve bazı ülkeler tarafından ek acil durum önlemleriyle desteklenecek.
IEA üyelerinin mevcut durumdaki 1,2 milyar varili aşan acil durum stokunun yanı sıra, hükümetlerin yükümlülüğü altında 600 milyon varil daha endüstri stoku bulunuyor.
IEA'NIN 6. ACİL DURUM REZERV KARARI
IEA üye ülkelerinin koordineli şekilde acil durum petrol stoklarını piyasaya sürme kararı 1974'te kurulan kurumun tarihinde bu kapsamdaki 6'ncı karar olma özelliğini taşıyor.
Daha önceki kararlar, 1991, 2005, 2011 ve 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı başladığında alınmıştı.
STRATEJİK REZERV SALIMI NE ANLAMA GELİYOR?
Stratejik petrol rezervleri, aslında şu anda da dünyanın şu anda tanık olduğu gibi petrol ürünleri tedarikinde potansiyel aksamaların etkisini azaltmak için oluşturulmuş, acil durumlar için ayrılmış ham petrolün depoları olarak adlandırılabilir.
ABD, dünyanın en büyük stratejik petrol rezervine (SPR) sahip olup, federal hükümete ait petrol stokları Amerika Körfezi kıyı şeridi boyunca dört noktada bulunan devasa yeraltı mağaralarında depolanmaktadır. Çin ve Japonya ise sırasıyla dünyanın ikinci ve üçüncü en büyük acil durum stoklarına sahip durumda bulunuyor.
ABD'nin stratejik petrol rezervlerinin büyüklüğü de onları küresel enerji politikasında önemli bir stratejik araç haline getiriyor.
ABD: ÖNÜMÜZDEKİ HAFTA BAŞLAYACAK, 120 GÜN SÜRECEK
Bu bağlamda da IEA'nın açıklamasının ardından konuya yönelik ilk açıklamalardan biri ABD'den geldi. ABD yönetimi, Stratejik Petrol Rezervi'nden 172 milyon varil petrolün piyasaya sürüleceğini duyurdu.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright tarafından yapılan açıklamada, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi 32 ülkenin ABD Başkanı Donald Trump'ın enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla rezervlerinden koordineli şekilde 400 milyon varil petrol ve rafine ürünün piyasaya sürülmesi talebini oy birliğiyle kabul ettiği belirtildi. Wright, sürecin ise gelecek hafta başlayacağını ve planlanan oranlara göre yaklaşık 120 gün süreceğini söyledi. Ayrıca ABD'nin önümüzdeki yıl içinde yaklaşık 200 milyon varil petrolü yenileyeceğini de belirtti.
Sonrasında yapılan açıklamada İngiltere de IEA'nın üye ülkelerin stratejik petrol rezervlerinden 400 milyon varili koordineli şekilde serbest bırakma kararı kapsamında bu miktarın 13,5 milyon varilini karşılayacağını duyurdu.
ABD'nin Stratejik Petrol Rezervi (SPR) şu anda yaklaşık 415 milyon varil petrol depoluyor; bunun büyük kısmı, ABD rafinerilerinin işlemek üzere tasarlandığı yüksek kükürtlü veya ekşi ham petrol olarak öne çıkıyor. Ham petrol, Teksas ve Louisiana kıyılarındaki alanlarda yer altında depolanıyor ve bu alanlar 714 milyon varil depolama kapasitesine sahip.
ABD başkanları daha önce SPR'dan 30'a yakın kez yararlanmıştı. Daha önce Körfez Savaşı, Libya'daki İç Savaş dönemi, 2019'da Suudi Arabistan'a saldırılar döneminde yararlanılırken son olarak Mart 2022'de, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden bir ay sonra, eski Başkan Joe Biden döneminde harekete geçildi. Biden bu dönem 6 ay içinde 180 milyon varil petrolün serbest bırakılması emrini verirken bu o dönem acil durum stoklarından yapılan en büyük satış olarak da tarihe geçmişti.
KRİTİK HAMLEYE RAĞMEN 100 DOLARIN ÜZERİNİ GÖRDÜ
Ancak tüm bu adımlara karşın Umman'ın önemli petrol ihracat terminalindeki tüm gemileri tahliye etmesi ve Irak sularında iki petrol tankerine saldırı düzenlenmesinin ardından petrol fiyatları yeniden yükseldi.
Bloomberg'in haberine göre Umman, önlem amacıyla Mina Al Fahal terminalindeki tüm gemileri tahliye etti. Bu tesis, Hürmüz Boğazı'nın dışında yer alıyor ve Orta Doğu petrolünün küresel piyasalara sevk edilebildiği az sayıdaki limandan biri olarak biliniyor. Irak da Hürmüz Boğazı'nın neredeyse kapanmasının ardından üretimi azaltmaya başlayan ilk Basra Körfezi üreticilerinden biri oldu. Irak'ı Kuveyt ve Suudi Arabistan izledi.
Bu gelişmelerle brent, yüzde 10,5'e kadar yükselerek varil başına 101,59 doları gördü. ABD ham petrolü (WTI) ise 96 dolar seviyesine yaklaştı.
HAMLE UZUN VADEDE İŞE YARAR MI?
Peki bu IEA'nın hamlesi işe yarar mı? Analistlere göre bu durum savaşın uzamasıyla doğrudan bağlantılı bir durum.
Geçmişteki petrol arzı artışları, petrol fiyatlarını varil başına 10-20 dolar düşürme eğilimindeydi; ancak son günlerde fiyatlar o kadar dalgalı seyretti ki, ek arzın etkisini Trump'ın son açıklamalarının veya Ortadoğu'daki gelişmelerin etkisinden ayırmak zor olabilir.
Uzmanlar, Ortadoğu'daki şiddetin uzun sürmesi halinde, piyasaya ek arz akışını başlatmanın sorunu çözmeyebileceği konusunda endişelenmek için çeşitli geçerli nedenleri olduğunu belirtiyor.
Guardian'a konuşan Capital Economics'in küresel başekonomisti Neil Shearing, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının günde 10 milyon varil petrol arzını keseceğini öne sürdü; ancak Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) bugüne kadarki en büyük stok açıklaması günde 2,5 milyon varil olarak gerçekleşti.
Shearing, ilave ham petrolün ihtiyaç duyulan yere taşınmasının önemli olduğunu belirterek, "Sadece boru hatlarındaki kapasite kadar petrol salabilirsiniz" dedi ve daha uzun süren bir çatışmanın, IEA'nın stoklarının karşılayabileceğinden daha fazla arzı yok edebileceğini de sözlerine ekledi.
Uzun yıllar BP'de yönetici olarak görev yapan Nick Butler ise krizin uzun sürebileceği göz önüne alındığında, petrol stoklarının ani bir şekilde serbest bırakılmasına karşı uyarıda bulunarak "Bu rezervleri yalnızca bir kez kullanabilirsiniz: Ne kadar serbest bırakacağınıza çok dikkat etmelisiniz. Bunlar kısmen sembolik bir amaç taşıyor, güven artırıcı bir önlem olarak orada bulunuyor" derken petrolden öte doğalgaz arzının en büyük baskı altında olduğunu ve doğalgaz için IEA'nın eşdeğeri bir kuruluşun da bulunmadığını vurguladı.
IEA üyesi ülkelerin ortak eylemi, bu son petrol şokunun etkisini sınırlama kararlılıklarını gösterse de İran'ın ham petrol fiyatını varil başına 200 dolara çıkarmakla tehdit etmesi, küresel küresel enerji piyasasının devam eden kırılganlığını da bir kez daha vurguluyor.
* Haberdeki görseller Shutterstock ile 'tan servis edilmiştir.
İBB'ye yönelik 'yolsuzluk' davasında 2'nci gün - 1
İBB'ye yönelik 'Yolsuzluk' davasında aralarında Ekrem İmamoğlu'nun da bulunduğu 105'i tutuklu 402 sanık, ikinci kez Silivri'de hakim karşısına çıkacak. Duruşma öncesi avukatlarla adliye personeli arasında salon önünde gerginlik yaşandı.
