Orta Doğu’da yeniden tırmanan askeri gerilim, küresel enerji piyasalarında etkisini artırdı. Brent petrolün varil fiyatı 9 Eylül’de 100 dolar sınırını aşarak 100,19 doları gördü. Böylece Brent, 24 Temmuz’dan bu yana ilk kez psikolojik 100 dolar eşiğinin üzerine çıktı.
verilerine göre Brent daha sonra yüzde 2’nin üzerinde yükselişle 99,93 dolar civarında işlem görürken, ABD tipi Batı Teksas petrolü (WTI) ise 94,52 dolar seviyesine yükseldi. Petrol fiyatlarının son bir ayda yaklaşık yüzde 25 artması, piyasalardaki jeopolitik riskin boyutunu ortaya koydu.
Hürmüz Boğazı petrol fiyatlarının merkezinde
Petrol fiyatlarını yukarı taşıyan en önemli başlıklardan biri Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğinin ciddi şekilde azalması oldu.
Kpler verilerine göre 8 Eylül Salı günü boğazdan yalnızca 6 emtia gemisi geçti. Bu sayı bir gün önce 9, son 10 günlük ortalamada ise yaklaşık 12 seviyesindeydi. Gemilerin beşi Hürmüz’e giriş yaparken yalnızca biri çıkış gerçekleştirdi.
Bölgedeki çatışmalar nedeniyle Hürmüz’den geçen petrol miktarının son dönemde günlük 2 milyon varilin altına kadar gerilediği belirtiliyor. Çatışmaların yeniden başlamasından önce bu miktar bazı dönemlerde günlük 8-9 milyon varile kadar çıkmıştı.
ABD 5 İran petrol tankerini vurdu
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 8 Eylül’de İran’a ait beş ham petrol tankerinin ABD güçleri tarafından vurularak imha edildiğini açıkladı.
Washington, operasyonun İran Devrim Muhafızları’nın bir ABD savaş gemisini iki gün içinde iki kez balistik füzelerle hedef almaya çalışmasına karşılık gerçekleştirildiğini bildirdi. ABD tarafı söz konusu saldırı girişimlerinde Amerikan askerlerinin zarar görmediğini açıkladı.
İran’dan gemilere yönelik karşı saldırı
İran Devrim Muhafızları ise ABD’nin petrol tankerlerini vurmasına karşılık Hürmüz Boğazı çevresindeki deniz unsurlarını hedef aldığını duyurdu.
İran, iki ABD gemisi ile sekiz petrol tankerinin “yasaklı ve güvensiz” ilan edilen bölgeden geçmeye çalışırken saldırıya uğradığını öne sürdü. Tahran yönetimi bazı hedeflerde ağır hasar oluştuğunu iddia ederken, ABD tarafı İran’ın saldırılarının etkisiz olduğunu savundu. İran’ın hasara ilişkin açıklamaları bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.
Ürdün’de 20 İran füzesi: 18’i düşürüldü
Gerilim Basra Körfezi’nin dışına da taşındı. İran Devrim Muhafızları, Ürdün’de ABD güçlerinin kullandığı El Ezrak yakınlarındaki bir askeri üssü balistik füzelerle hedef aldığını açıkladı.
Ürdün yönetimi, İran tarafından fırlatılan 20 füzenin 18’inin hava savunma sistemleri tarafından imha edildiğini, iki füzenin ise yerleşim bulunmayan alanlara düştüğünü bildirdi. Saldırıda can kaybı yaşanmadığı açıklandı.
Husiler Suudi enerji tesislerini vurdu
Petrol fiyatları üzerindeki baskıyı artıran bir diğer gelişme ise Yemen’deki İran destekli Husilerin Suudi Arabistan’ın enerji altyapısına düzenlediği saldırılar oldu.
Husiler, Abha, Necran ve Cizan’daki Saudi Aramco tesisleri ile Hamis Muşayt’taki hava üssünü balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef aldıklarını açıkladı.
Suudi yetkililere göre saldırılar sonucunda bazı enerji tesislerinde yangın çıktı ve operasyonlar geçici olarak durduruldu. Aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 73 kişi yaralandı.
İki kritik petrol güzergâhı aynı anda baskı altında
Piyasalardaki endişeyi artıran en önemli unsurlardan biri, Hürmüz Boğazı ile Kızıldeniz güzergâhının aynı dönemde güvenlik sorunlarıyla karşı karşıya kalması.
Hürmüz’deki geçişlerin azalmasının ardından Kızıldeniz ve Bab el-Mendeb, petrol sevkiyatında alternatif güzergâh olarak daha önemli hale gelmişti. Ancak Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları bu hattın güvenliğine ilişkin kaygıları da artırdı.
Brent neden 100 doları aştı?
Petrol piyasasında henüz küresel arzın tamamen durduğu bir tablo bulunmuyor. Buna rağmen yatırımcılar uzun süreli savaş, tanker trafiğinin daha fazla azalması ve enerji tesislerinin doğrudan hedef alınması ihtimalini fiyatlamaya başladı.
Capital Economics kıdemli emtia ekonomisti Hamad Hussain, piyasaların Orta Doğu’daki çatışmaların daha uzun sürebileceği ve saldırıların bölgeden yapılan petrol sevkiyatını daha fazla aksatabileceği riskini fiyatladığını belirtti.
Goldman Sachs, Bank of America ve HSBC dahil bazı büyük bankaların da son gelişmelerin ardından petrol fiyatı tahminlerini yukarı yönlü revize ettiği bildirildi.
Gözler Hürmüz’deki tanker trafiğinde
Petrol fiyatlarının bundan sonraki yönünde en önemli göstergelerden biri Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi geçişleri olacak.
Tanker trafiğinin yeniden artması ve bölgedeki askeri gerilimin azalması durumunda Brent üzerinde oluşan jeopolitik risk priminin bir bölümü geri çekilebilir. Buna karşılık İran-ABD çatışmasının genişlemesi, Suudi enerji altyapısına yönelik saldırıların sürmesi veya Hürmüz’den petrol akışının daha fazla azalması halinde 100 doların üzerindeki fiyatların kalıcı hale gelmesi gündeme gelebilir.
