İngiliz basınından The Economist’in dikkat çeken analizine göre, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sürerken enerji cephesinde dengeler beklenmedik şekilde değişti. Hürmüz Boğazı’ndaki kriz küresel petrol akışını sekteye uğratırken, İran’ın Çin ile yürüttüğü iş birliği sayesinde petrol gelirlerini artırdığı ve sahadaki baskıya rağmen ekonomik olarak avantajlı bir konum yakaladığı belirtiliyor.
Orta Doğu’nun uzun yıllardır “güvenilir petrol tedarikçisi” olarak anılan Körfez ülkeleri, savaşın beşinci haftasında ciddi bir kırılma yaşadı.
“güvenilir petrol tedarikçisi”
The Economist analizine göre, Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapanmasıyla birlikte dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 15’i piyasaya ulaşamaz hale geldi. Bu durum, Körfez ülkelerinin üretimi kısmasına ve ihracat gelirlerinde ciddi düşüş yaşamasına neden oldu.
Ancak aynı tabloda İran’ın farklı bir pozisyonda olduğu vurgulandı.
The Economist Ekran Görüntüsü
İRAN PETROL AKIŞINI SÜRDÜRÜYOR: GELİRLER ARTIŞTA
Analize göre İran tankerleri, risklere rağmen Hürmüz üzerinden sevkiyatlarını sürdürmeyi başardı.
Günlük 2,4 ila 2,8 milyon varil petrol ve petrol ürünü ihracatı yapıldığı
Bunun 1,5 ila 1,8 milyon varilinin ham petrolden oluştuğu
Bu rakamların savaş öncesi seviyelerle benzer olduğu, hatta bazı dönemlerde daha yüksek seyrettiği ifade edilirken, küresel fiyat artışı sayesinde gelirlerin ciddi şekilde yükseldiği aktarılıyor.
ÇİN İLE KRİTİK ORTAKLIK: PETROLÜN ANA ALICISI PEKİN
The Economist analizinde en dikkat çeken başlıklardan biri ise Çin’in rolü oldu.
Buna göre İran petrolünün yüzde 90’dan fazlası Çin’e satılıyor. Özellikle Şandong bölgesindeki bağımsız rafinerilerin bu ticarette kilit rol oynadığı ifade ediliyor.
Savaş öncesinde yüksek indirimlerle satılan İran petrolünün, Körfez arzındaki daralma sonrası daha yüksek fiyatlardan alıcı bulduğu ve bunun da İran’ın gelirlerini artırdığı kaydediliyor.
DEVRİM MUHAFIZLARI DEVREDE: PETROL GELİRLERİ ASKERİ YAPIYA AKIYOR
Analizde, İran’daki petrol gelirlerinin büyük bölümünün Devrim Muhafızları Ordusu’nun (IRGC) kontrolüne geçtiği belirtiliyor.
Petrol sahalarını doğrudan yönetiyor
İhracat ağında aktif rol oynuyor
Üretimin önemli bir kısmını kontrol ediyor
Bu durumun, İran’ın petrol sistemini daha esnek ve dağınık hale getirerek dış müdahalelere karşı dirençli kıldığı ifade ediliyor.
20 KİŞİLİK GİZLİ AĞ: PETROL TİCARETİNİN PERDE ARKASI
İran’da petrol ticaretinin yalnızca resmi kurumlar üzerinden yürütülmediği, aksine yaklaşık 20 kişilik bir elit ağ tarafından kontrol edildiği öne sürülüyor.
Devlet kurumlarına tahsis edilen petrolü yönettiği
Uluslararası bağlantılarla nakde çevirdiği
ve sistemin bu sayede merkezi olmayan bir yapıya kavuştuğu belirtiliyor.
HÜRMÜZ’DE KONTROLLÜ GEÇİŞ: KODLU SİSTEM VE ASKERİ EŞLİK
İran’ın tanker trafiğini korumak için geliştirdiği yöntemler de analizde detaylı şekilde yer aldı.
Tankerlerin tüm bilgileri Devrim Muhafızları’na iletiliyor
Onaylanan gemilere özel kod veriliyor
Boğaz geçişleri IRGC botları eşliğinde gerçekleştiriliyor
Ayrıca tankerlerin artık boğazın ortasından değil, İran kıyılarına yakın dar bir koridordan ilerlediği ve bazı gemilerden yüksek geçiş ücretleri alındığı da ifade ediliyor.
ALTERNATİF TERMİNALLER: SALDIRILARA KARŞI YENİ STRATEJİ
ABD’nin Harg Adası’nı hedef alan saldırılarına rağmen İran’ın petrol sevkiyatını sürdürebilmesinin bir diğer nedeni ise alternatif terminaller oldu.
Cask, Lavan ve Sirri gibi terminaller aktif şekilde kullanılıyor
Bu noktalarda rekor seviyede stok tutuluyor
Bu yapı sayesinde İran’ın, ana ihracat noktası zarar görse bile sevkiyatı tamamen durdurmadan sürdürebileceği değerlendiriliyor.
GÖLGE FİLO VE SAHTE KİMLİKLER: YAPTIRIMLAR NASIL AŞILIYOR?
İran’ın yaptırımları aşmak için kullandığı yöntemler de dikkat çekiyor.
Gemilerin kimlik değiştirmesi
Sahte belgeler kullanılması
Konum verilerinin gizlenmesi
Ayrıca tankerlerin yüklerini Malezya ve Singapur açıklarında başka gemilere aktararak izlerini kaybettirdiği ifade ediliyor.
GÖLGE BANKACILIK AĞI: PARANIN İZİ SİLİNİYOR
Petrol gelirlerinin transferi ise karmaşık bir finans sistemi üzerinden gerçekleştiriliyor.
Çin ve Hong Kong’daki küçük bankalarda hesaplar açılıyor
Paravan şirketler kullanılıyor
Para, çok katmanlı hesaplar üzerinden dolaştırılıyor
Bu sistemin, hem yaptırımlardan kaçınmayı hem de finansal akışı sürdürmeyi sağladığı belirtiliyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump (REUTERS)
ENERJİ CEPHESİNDE DENGE DEĞİŞİYOR
The Economist analizine göre, mevcut tablo İran’ın enerji alanında tamamen üstünlük kurduğunu göstermese de, ülkenin Çin ile geliştirdiği iş birliği ve esnek petrol ağı sayesinde ciddi bir avantaj elde ettiğine işaret ediyor.
Uzmanlar, bu yapının tamamen durdurulabilmesi için İran’ın enerji altyapısına yönelik çok daha kapsamlı saldırıların gerektiğini, bunun ise bölgesel krizi daha da büyütebileceğini vurguluyor.
HÜRMÜZ’E ABD ÜSSÜ MÜ KURULUYOR?
ABD HÜRMÜZ’DE KAPANA KISILDI
ABD HÜRMÜZ’Ü KONTROL İÇİN HAREKETTE Mİ?
İŞGAL HAZIRLIĞI! ABD VE İSRAİL’İN HEDEFİNDE HARK VE HÜRMÜZ MÜ VAR?
