Dünya 2026’ya Venezuela’da yaşananlarla sert bir giriş yaptı. Ancak İran da 2025’in son günlerinde başlayan protestoların halen devam etmesiyle hareketli günler yaşıyor. Ekonominin dibe vurduğu ülkede, çok sayıda İranlı ciddi bir maddi baskı altında ve hükümetin krize verdiği yanıttan memnun değil. Bu tablo, İran’ın son yıllarda gördüğü en büyük protesto dalgalarından birine yol açtı.
İran’da 28 Aralık günü enflasyonun hızla yükselmesi ve yerel para biriminin döviz kurlarına karşı yüksek değer kaybı yaşaması ve ekonomik sorunları nedeniyle Tahran Kapalı Çarşı’da esnafın başlattığı protestolar ülke geneline yayıldı.
Başlangıçta protestocular ağırlıklı olarak büyük şehirlerdeki esnaf ve üniversite öğrencileriydi. Ancak gösteriler zamanla daha küçük kentlere de yayıldı. Güvenlik güçleri ile protestocular arasındaki çatışmalarda şiddet olayları yaşandı ve hayatını kaybedenler oldu.
Resmi bir açıklama gelmediği için net can kaybını bilmek zor ancak, aktivistlere göre, İran’daki protestolar sırasında yaşanan şiddet olaylarında hayatını kaybedenlerin sayısı en az 35’e yükseldi.
ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) 29 protestocunun, 4 çocuğun ve İran güvenlik güçleriyle bağlantılı 2 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Protestolarda bini aşkın kişinin gözaltına alındığı tahmin ediliyor.
Gözlemciler ve insan hakları örgütlerine göre bu gösteriler, 2022’de 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin başörtüsü kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren sert hükümet karşıtı protestolardan bu yana ülkedeki en büyük eylemler niteliğinde. Ancak mevcut protestolar, Amini’nin ölümünü izleyen gösterilerle kıyaslandığında aynı ölçekte ya da yoğunlukta değil.
TRUMP’TAN İRAN’A TEHDİT
Buna rağmen protestolar uluslararası kamuoyunun da dikkatini çekmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump, İran hükümetinin göstericilere karşı ölümcül güç kullanması halinde ABD’nin protestocuların yardımına geleceğini söyledi. Trump’ın açıklamaları, İran devlet medyasının protestocular ile güvenlik güçleri arasındaki çatışmalarda en az bir kişinin hayatını kaybettiğini bildirmesinden bir gün sonra gelmişti.
ABD Başkanı Trump’ın, İran’a yönelik tehdidi, uzun süredir İran’ın müttefiki olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun Amerikan askerleri tarafından yakalanmasının ardından daha somut bir anlam kazandı.
Trump, pazar gecesi yaptığı açıklamada tehdidini yineledi ve daha fazla protestocunun ölmesi halinde İranlı yetkililerin “çok sert şekilde vurulacağı” uyarısında bulundu.
İranlı yetkililer ise bu sözlere hızla karşılık vererek, ABD’den gelecek herhangi bir müdahaleye karşılık vereceklerini, gerekirse bölgedeki Amerikan üsleri ve güçlerini hedef alabileceklerini duyurdu.
İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, protestocuların dile getirdiği şikayetleri “haklı” olarak nitelendirirken, dış güçlerin bu talepleri ülkeyi istikrarsızlaştırmak için istismar etmeye çalıştığını öne sürdü.
İNSANLAR NEDEN PROTESTO EDİYOR?
İran ekonomisi, büyük ölçüde nükleer programı nedeniyle ABD ve Avrupa’nın uyguladığı yaptırımlar sonucu, yıllardır ciddi baskı altında. Bu baskı, 2025 haziran ayında İsrail’le yaşanan ve 12 gün süren savaşla daha da arttı; savaş ülkenin zaten sınırlı olan mali kaynaklarını daha da tüketti.
İran para birimindeki sert değer kaybı, ithalata bağımlı işletmeleri ağır şekilde vururken, esnafları daha da öfkelendirdi ve ev ekonomisi üzerinde ciddi bir baskı yarattı. İran riyali, 2025 yılı içinde dolar karşısında yaklaşık yarı yarıya değer kaybetti. Resmi verilere göre, yalnızca aralık ayında enflasyon yüzde 42’yi aştı.
Buna tepki olarak, birçok kentte esnaf, tüccar ve üniversite öğrencileri günlerdir protestolar düzenliyor; büyük çarşılar kepenk kapatıyor, üniversite kampüslerinde gösteriler yapılıyor.
Protestoların üçüncü gününde yani 31 Aralık 2025 çarşamba günü, ekonominin kötü yönetildiğine dair artan kamuoyu öfkesini kontrol altına almaya çalışırken, ülkenin büyük bölümünü fiilen durma noktasına getirdi.
PROTESTOLAR NE KADAR YAYGIN VE SERT?
Protestoların gerçek boyutunu anlamak ise zor. İran devlet medyası gösterilere dair neredeyse hiç bilgi vermiyor. İnternete yansıyan videolar, sokaklardaki kalabalıklara ya da silah seslerine dair yalnızca kısa ve sarsıntılı görüntüler sunuyor.
ABD’de kayıtlı İran merkezli bir sivil toplum kuruluşu olan ve protestoları izleyen İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na göre, protestolar İran’ın 31 eyaletinden 22’sinde, 100’den fazla noktaya yayıldı.
Sosyal medyada ve televizyon kanallarında yayımlanan görüntülerde, göstericilerin “Diktatöre ölüm” ve “İranlılar, sesinizi yükseltin, haklarınız için haykırın” gibi sloganlar attığı görülüyor.
BBC Farsça, pazar akşamı İlam, Arak, Hemedan, Amol, Lahican, Kirmanşah, Malekşahi, Semnan ve Nurabad bölgelerinde de protestolar yaşandığını bildirdi.
Geçmişteki protesto dalgalarında İranlı yetkililer, gösterileri bastırmak için sık sık sert güç kullanmış; kitlesel gözaltılar ve şiddet uygulamıştı. Bu kez de güvenlik güçleri protestoları dağıtmaya çalıştı. Ancak yetkililer aynı zamanda, protestocularla diyalog kurmaya ve taleplerini dinlemeye hazır olduklarına dair mesajlar verdi.
İran yönetimi, protestoların yanı sıra su kıtlığı, artan hava kirliliği ve ABD ya da İsrail’in yeni bir askeri saldırı düzenleyebileceğine dair toplumda yaygınlaşan endişe gibi başka krizlerle de karşı karşıya.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, halkın “meşru” şikayetlerini kabul ederek, hükümetin bunlara hızlı biçimde çözüm üretmesi gerektiğini söyledi. İran devlet haber ajansı IRNA’ya göre Pezeşkiyan, geçen hafta sendika ve ticaret odalarının temsilcileriyle bir araya gelerek ülkenin ekonomik sorunlarını görüştü.
Yaşanan çalkantı sırasında Merkez Bankası Başkanı görevinden ayrıldı. Pezeşkiyan, eski Ekonomi Bakanı Abdülnasır Hemmeti’yi yeni Merkez Bankası Başkanı olarak atadı.
İran dini lideri Hamaney, esnafın ülkenin zor ekonomik koşullarına dair şikayetlerinin “haklı” olduğunu söyledi ve üst düzey yetkililerin bu sorunu çözmek için çalıştığını bildiğini ifade etti. Ancak ekonomik krizin sorumluluğunu dış güçlere yükleyerek, bu aktörlerin protestolardan yararlanarak ülkenin istikrarını bozmak istediğini öne sürdü.
“Bu düşmanın işidir” diyen Hamaney, “Protesto meşrudur ama protesto ile isyan farklıdır. Protestocu ile konuşabiliriz, ancak isyancı ile konuşmanın anlamı yoktur. İsyancı yerine oturtulmalıdır” ifadelerini kullandı.
Öte yandan, İran Çalışma ve Sosyal Refah Bakanı Ahmed Meydari, bir süredir ekonomik gerekçelerle gösterilere sahne olan ülkesinde dört ay süreyle kişi başı aylık 10 milyon riyal (yaklaşık 7 dolar) yardım yapılacağını açıkladı.
Halkın alım gücünü korumak için çeşitli önlemler aldıklarını belirten Meydari, ülkesinde dört ay süreyle kişi başı aylık 10 milyon riyal (yaklaşık 7 dolar) yardım yapılacağını ve ödemelerin yardım için dağıtılan gıda kartlarına yansıtılacağını dile getirdi.
Avcılar’da çaldıkları motosikletle polisten kaçan şüpheliler otomobile çarptı; 1 ölü, 1 yaralı
Avcılar’da çaldıkları motosiklete binen iki kişi, polisin takip ettiğini görünce kaçmaya başladı. Kırmızı ışıkta durmayan motosiklet otomobile çarptı. Kazada, motosikletteki 2 kişiden 1’i hayatını kaybederken, 1’i yaralandı. (DHA)
