Astronomlar, Samanyolu Galaksisi’nde dikkat çekici bir keşfe imza attı. Yaklaşık 12 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan IRAS 18293-0941 adlı sistemdeki kara deliğin oluşturduğu jetlerden birinin Dünya doğrultusunda yöneldiği belirlendi. Bilim insanları sistemi “mikroblazar” olarak sınıflandırdı.
İspanya, Hollanda ve Arjantin'den araştırmacıların üzerinde çalıştığı sistem, bir kara delik ile ona eşlik eden yıldızdan oluşuyor.
Araştırmacıların hesaplamalarına göre yıldız, kara deliğin çevresindeki yörüngesini yaklaşık 11,38 günde tamamlıyor. Kara delik ise yıldızdan kendisine doğru akan maddeyi çekerek besleniyor.
Kara deliğin çevresinde biriken maddenin bir bölümü daha sonra karşıt yönlerde hareket eden iki güçlü jet halinde uzaya fırlatılıyor.
Jetlerden biri Dünya yönünde
Astronomide “jet” olarak tanımlanan yapılar, kara deliklerin yakın çevresinden çok yüksek hızlarda uzaya gönderilen madde ve enerji akımlarını ifade ediyor.
IRAS 18293-0941 sistemini sıra dışı hale getiren ise bu jetlerden birinin Dünya doğrultusuna yakın bir yönde ilerlemesi.
Araştırmacılar bu özelliği nedeniyle sistemi mikroblazar olarak tanımlıyor. Jetlerin hızının ise ışık hızının yaklaşık yüzde 75'ine kadar ulaşabildiği belirtiliyor.
Bu mesafe ve jetin fiziksel özellikleri nedeniyle keşif, Dünya açısından bir tehlike anlamına gelmiyor.
Diğer jet moleküler buluta çarpıyor
Sistemin Dünya'nın aksi yönünde hareket eden diğer jeti ise astronomlara farklı bir gözlem fırsatı sundu.
Araştırmacılar, bu jetin yakınındaki yoğun bir moleküler bulutla etkileşime girdiğine ilişkin bulgular elde etti. Jetin taşıdığı yüksek enerjinin gaz ve tozu ısıtarak bölgede belirgin bir parlaklık oluşturduğu belirlendi.
Bu etkileşim, bilim insanlarının kara delikten çıkan jetlerin çevrelerindeki yıldızlararası madde üzerinde nasıl bir etki yarattığını incelemesine de olanak sağlıyor.
Optik ve radyo gözlemleri birleştirildi
Keşfe ulaşan ekip ilk olarak sistemde bulunan yıldızın parlaklığındaki küçük ve düzenli değişimleri inceledi.
Ardından radyo teleskoplarıyla gerçekleştirilen gözlemler devreye girdi. Optik ve radyo verilerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda gözlenen jetlerin IRAS 18293-0941 sisteminden kaynaklandığı sonucuna ulaşıldı.
Araştırmanın başyazarı Josep Martí, sistemin uzun süre fark edilememesinde bulunduğu bölgedeki yoğun yıldızlararası tozun etkili olduğunu belirtti.
Yaklaşık 30 yıllık öngörüye yeni kanıt
Mikroblazarların varlığı bilim dünyası için tamamen yeni bir fikir değil. Yıldız eşlerinden madde çeken kara deliklerin oluşturduğu bazı jetlerin Dünya doğrultusunda görülebileceği yaklaşık 30 yıldır teorik olarak değerlendiriliyordu.
IRAS 18293-0941 üzerinde yapılan gözlemler ise bu tür sistemlerin Samanyolu içerisindeki varlığını anlamak açısından önemli veriler sağladı.
Araştırmacılar özellikle jetin moleküler bulutla buluştuğu bölgeye odaklanıyor. Buradaki parçacıkların son derece yüksek enerjilere ulaşabileceği ve benzer sistemlerin galakside doğal birer parçacık hızlandırıcısı gibi davranabileceği değerlendiriliyor.
Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanmak üzere kabul edilen çalışmanın ardından ekip, jetlerin zaman içerisindeki hareketini ve çevredeki moleküler bulut üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı biçimde incelemeyi planlıyor.
