Afrika’da 1963 yılında bulunan ancak onlarca yıl boyunca müze koleksiyonlarında dikkat çekmeden bekleyen 225 milyon yıllık fosilleşmiş bir uyluk kemiği, dinozorların erken dönem evrimine ilişkin önemli ipuçları sundu.
Zambiya’da keşfedilen fosilin, Triyas döneminde yaşayan ve dinozorların ya yakın akrabaları ya da erken üyeleri olduğu düşünülen silesaur grubuna ait olduğu belirlendi. Araştırmacılara göre kemiğin büyüklüğü, dinozor soyunun ilk temsilcilerinin geçmişte düşünüldüğünden daha büyük vücut ölçülerine ulaşmış olabileceğini gösteriyor.
Fosil 50 yıldan fazla müzede bekledi
Söz konusu uyluk kemiği, İngiliz araştırmacıların 1963 yılında bugünkü Zambiya ve Tanzanya topraklarında gerçekleştirdiği bilimsel çalışmalar sırasında bulundu.
Ancak ekibin asıl ilgisi farklı tarih öncesi canlılara yönelik olduğu için fosil ayrıntılı biçimde incelenmedi. Kalıntı, Londra Doğa Tarihi Müzesi’nde 50 yılı aşkın süre saklandıktan sonra 2010’lu yıllarda araştırmacıların dikkatini çekti.
Yapılan yeni incelemelerde fosilin, bilinen en büyük silesaur örneklerinden birine ait olduğu belirlendi.
Araştırmacılar, eksik durumdaki uyluk kemiğinin canlı hayattayken yaklaşık 27 santimetre uzunluğa sahip olduğunu tahmin ediyor. Bu ölçü, aynı bölgede bulunan birçok silesaur uyluk kemiğinin neredeyse iki katına ulaşıyor.
İlk dinozorlar düşünüldüğünden daha büyük olabilir
Araştırmanın başyazarı Jack Lovegrove, büyük silesaur örneklerinin dinozorların erken dönemlerindeki vücut büyüklüğü hakkında yeni sorular ortaya çıkardığını belirtti.
Bilim dünyasında ilk dinozorların genellikle küçük vücutlu canlılar olduğu ve bazı soyların zaman içerisinde giderek büyüdüğü görüşü uzun süredir öne çıkıyor.
Ancak Zambiya’daki fosil ile başka büyük silesaur ve erken dinozor kalıntıları, bu tablonun daha karmaşık olabileceğine işaret ediyor.
Lovegrove ve ekibine göre dinozor soyunun kökenine yakın bazı hayvanlar beklenenden daha büyük olabilirken, bazı gruplar Geç Triyas boyunca zamanla daha küçük vücut ölçülerine doğru evrimleşmiş olabilir. Araştırmacılar bunun henüz kesinleşmiş bir sonuç değil, yeni fosillerle sınanması gereken bir olasılık olduğunu vurguluyor.
Silesaurlar dinozor muydu?
Yaklaşık 240 ila 200 milyon yıl önce yaşayan silesaurların dinozor evrim ağacındaki kesin konumu halen tartışılıyor.
Bazı araştırmacılar bu canlıların dinozorların en yakın akrabalarını oluşturduğunu düşünürken, başka çalışmalar silesaurların erken dönem dinozorların, özellikle de kuş kalçalı dinozorların evrimsel çizgisi içerisinde bulunabileceğini öne sürüyor.
Fosillerin çoğunun parçalı olması, silesaurların soy ağacındaki konumunun kesin olarak belirlenmesini zorlaştırıyor. Yeni araştırmanın yazarları da fosilin hangi türe ait olduğunun kesin biçimde söylenemediğini belirtiyor.
Triyas ekosistemindeki rolleri de değişebilir
Yeni çalışma yalnızca dinozorların büyüklüğü açısından değil, silesaurların yaşadıkları ekosistemlerdeki konumu açısından da dikkat çekiyor.
Zambiya’nın Triyas dönemi kayaçlarında çok sayıda silesaur fosili bulunuyor. Araştırmacılar, daha önce küçük ve ikincil hayvanlar olarak görülen bazı silesaurların aslında bulundukları bölgelerdeki en büyük otçul canlılardan bazıları olabileceğini değerlendiriyor.
Araştırma, Royal Society Open Science dergisinde yayımlandı. Bilim insanlarına göre müze koleksiyonlarında uzun yıllardır incelenmeyi bekleyen başka fosiller de dinozorların kökeni ve erken dönem evrimine ilişkin yeni bilgiler sağlayabilir.
